dahi anlamına gelen de

güzel türkçemizin imla kurallarından biri. hepimiz insanız, hata yapmak kaçınılmaz. ama abartmamakta fayda var.

nerede ayrı yazılması gerektiğini bilmeyen kalmamalı. okunabilirlik açısından bu kurala uyalım, uymayanları uyaralım.

doğru ya da yanlış kullandığını bilmeyen arkadaşlar için dipnot: ayrı yazdığınız "de" ekini cümleden çıkarınca anlam bozulmuyorsa doğru kullanmışsınız demektir. eğer anlam bozuluyorsa kelimeye bitişik yazmalısınız.

kullanım için bazı örnekler vermek gerekirse;

- bir ben vardır bende benden içeri.
(ben'in kimde olduğunu ifade ediyor, doğru.)
- ben de özledim ben de, resmin var şu an elimde.
(kalın harflerle yazılmış olan ilk iki "de" ayrı, diğer "de" bitişik. gayet güzel.)
- bende özledim bende, resmin var şu an elim de.
(sen çok yanlış gelmişsin kardeş. bütün de'ler hatalı. hayatının anlamını bir sorgula bence.)

sert ünsüzle(p,ç,t,k) biten kelimeler sonrasında de ekinin te haline büründüğünü bilirsiniz. şayet kullandığınız "te" eki dahi anlamına geliyorsa, ayrı yazıldığında "de" olarak düzenlenmelidir.

dahi anlamındaki te'nin doğru ve yanlış kullanımlarına örnek vermek gerekirse;


- kitapta çok ilginç anekdotlar var.
(anekdotların nerede olduğu belirtiliyor, doğru.)

- sözlükte olsa, insan ne yazdığına dikkat etmeli.
("sözlük dahi" anlamında kullanmıyorsan doğru.)

- sözlükte olsa, insan ne yazdığına dikkat etmeli.
("sözlük dahi" anlamında yazıyorsan yanlış).

- sözlük te olsa, insan ne yazdığına dikkat etmeli.
(otur, yanlış).

- sözlük de olsa, insan ne yazdığına dikkat etmeli.
(helal, gel bi öpeyim).

evet şimdi biz de "de" eklerimizi cümle içerisinde kullanabiliriz.
devamını gör...
1. az rastlanan de'dir. her de aslında "dahi" anlamına gelmez, hatta pek azı dahi anlamına gelebilir. misal;

"sözlük de olsa, insan ne yazdığına dikkat etmeli." ifadesinde bile/dahi anlamı var. fakat;
"ben de sözlüğe katıldım." ifadesinde "ben dahi/bile sözlüğe katıldım." ifadesindeki şaşırtıcı anlam var mı? yok.

bu nedenle "dahi anlamına gelen de" yerine bağlaç olan de ayrı yazılır dememiz daha doğru olacaktır.

2. bağlaç olan de yedi yaşındaki kızımın gayet rahat ayrı yazabildiği de'dir. cümleyi -de'siz okuyup anlamlı olup olmadığına bakıyor, bozuluyorsa "bu kelimeye lazımmış demek ki bu "de"(çekim eki olduğunu anlamanın çocukçası), ayırmayayım" diyor; bozulmuyorsa ayrı yazıyor.

3. sms'lerde, msn'de, twitter'da hiçbir mecrada bitişik yazılmasına tahammül edemediğim de'dir. huyum kurusun, hiç hoşlanmam, anında soğurum o kişiden. (nadiren gerçekleşen yazım hataları hariç)

4. türkiyemin başkentinin belediye başkanının ayırmakta güçlük çektiği de'dir. twitter fenomeni haline dönüşünce gördük.

5. ingilizce'yi adam gibi öğretemememizden çok daha vahim bir eğitim sorunumuz olduğunu gösteren de'dir.
devamını gör...
insanları ikiye ayırmaktadır: de'yi doğru yazanlar ve yazamayanlar.
devamını gör...
ayrı yazılması gerektiğini her fırsatta dile getirenlerden dolayı bitişik yazılanını da ayrı yazar olduğumuz,cümleden çıkarttığımız zaman cümlenin anlamında değişikliğe yol açmayacak bi ek.*
devamını gör...
bazı de ler gerçekten anlaşılmıyor ayrı mı bitişik mi yazılacak diye. insana bazen sinir getiren bağlaç.
devamını gör...
bunu yanlış yazan*da insandır nihayetinde
devamını gör...
insanlar nasıl yazıldığını öğrensin diye çok uğraştığım,öğrettiğimi sandığım insanların da dahi anlamında olmayan de'leri de ayrı yazmaya başladıklarını gördüğümde vazgeçtiğim,kendini haline bıraktığım de.
devamını gör...
dahi anlamına gelen de ve gelmeyen de'nin nasıl yazıldığı önemlidir. mükemmeliyetçi bir yapım var fakat buna takılma sebebim bu değil. en son geçen yaz bir kitap okurken defalarca cümlenin sonundan en başına tekrar geri dönmek zorunda kalmıştım sırf bu her seferinde inatla yanlış yazılan de'ler yüzünden. iki de'nin de anlamları farklıdır ve cümle o de'lere göre şekillenir, okuyucu da ona göre okur cümleyi. sen iki tane bilmemne* dereceli bilmem kaç dil bilen* yazar de'leri doğru yazmayı öğrenememişsen gözümden de düşersin, kitabına tahammül edemeyip yarıda da bırakırım! hele o kitabı kontrol etmeden bastıklarına emin olduğum nesil yayınlarına hiç bir şey demiyorum.

ayırt etmek isteyen ve az çok ingilizce bilenlere gelsin, zira en azından yabancı bir dilin mantığını çözebilenler bunu da öğrenebilir ha canlar, ha doktoralı master'lı yazarlar!

i want milk too. = ben de süt istiyorum

i will not sleep at that couch. = o kanepede uyumayacağım.

edit: arapçadan da tarzan'dan hallice bir karşılaştırma yapalım:
aydan ayrı yazılan de'ye tekabül ediyor, ben de meşgulüm=ene aydan meşgulatun. beytii aydan cemiilun=benim evim de güzel
fi ise birleşik yazılana, ene fi beytii = evimdeyim.

bu apaçık örnekler sonrasında aradaki anlam farkının anlaşıldığına inanmak istiyorum, özellikle o ingilizce ve arapça bilen yazarlar tarafından.

aylaar sonra gelen edit: buyrun bu da kürtçe örnekler*:

ez 'ji' tîm = ben de geliyorum

'lı' malê dıbinîm = evde kalacağım
devamını gör...
dahî olarak telaffuz edilmesi gerektiği halde inatla kendisi hakkında dâhi denilen bahtsız bağlaç.



devamını gör...
dahi anlamındaki 'de' ayrı yazılır;

dahası var; bağlaç olan "ki" de ayrı yazılır.

hatta, soru anlamındaki "mi" de ayrı yazılır.

ve dahi; "hiçbir şey" de "hiç bir şey" değildir;

dahi anlamındaki "de" yi bitişik yazan biri mi gördünüz; uyarın, olmadı bir daha uyarın, mesaj atın, mail atın, bilgi verin. yok canım olmaz ki böyle de sen koskoca yazı yaz sonra tut dahi anlamındaki "de" yi bitişik yaz. hem o dahi anlamındaki "de" olaya dahil bile değilken. sen tut olayların içine at, bağımsızlığını elinden al.

verilecek en güzel yanlış örnek, misal bu değildir; tamam dahi anlamında olmadığı halde ayrı yazılan de'ler de vardır...

alex de souza

dahi anlamındaki "de" lere özgürlük!
devamını gör...
isteyen istediğini yazmak istediği konu içersinde yazsın. serbest at koştursun, özgürce, dilediğince. de şu de'leri ayrı yaz olsun bitsin. yap bunu yaa.
devamını gör...
yıl olmuş 2011 -yazıyla ikibinonbir- hala ek zannedilen bağlaç. ekrana kafa atasım geliyor gördükçe.

imza: in pink we floyd
devamını gör...
yıl olmuş 2011 -yazıyla ikibinonbir- hala dahi zannedilen bağlaç.halbüse senin benim gibi bi iq'ya sahip..ekrana kafa atasım geliyor gördükçe..

imza: lokmaciza de domatesefendi
devamını gör...
yıl olmuş 2011. o kadar oldu mu yaa... vay anasını. bak şimdi nasıl da ekrana kafa atasım geldi durup dururken. yaşlandık hafız, bu -de hala aynı yeminlen...

imza: limasollu naci
(ingilizceyi kuran adam)
devamını gör...
yıl olmuş 2011 -yazıyla ikibinonbir- hala hakkımda onlarca tanım girilen bağlaç. yazarın kafasına vurulasım geliyor gördükçe.

imza: de
devamını gör...
kardeşleri için (bkz: soru eki mi), (bkz: ki bağlacı)

bendeki durumu çok tehlikeli bir hâl almaya başladı. bunların yanlış yazıldığını gördüğümde, yazı çok ciddi ve önemli bir konu hakkında olsa dahi, yazanı ciddiye almıyorum. yanlış kullananı sürekli uyarıyorum. çok hassasım bu konuda.
devamını gör...
bu başlığı bir daha sol çerçeveye taşıyan olursa bütün tanımlarını seri eksileyeceğim. haberi olsun da bilmiyordum demesin.
devamını gör...
birleşik yazılması gözümde adamı birden sıfırlar. o kadar mühimdir kanımca.
devamını gör...
bağlaç olan "de"yi geçtim de.. hal eki olan "-de"yi ayrı yazan var yahu. arkadaş bari bi' standart tuttur, doğru yapacağım diye birleşik yazılması gerekeni koparma kelimeden.
devamını gör...
gelse "de" gelmese "de", hep birleştirme çabası içinde olanları kutluyoruz.
devamını gör...
evvela kendisinin bağlaç olduğunu, "dahi" kullanımının yanlış olduğunu iddia edenler var.

halbuki "ben de geliyorum" ile "ben dahi geliyorum" aynı manayı ihtiva eden cümlelerdir, bu "de", "dahi anlamındaki de"'dir, bağlaçlıkla alakası yoktur.

bağlaç, adı üstünde iki cümleyi birbirine bağlar, "ki" gibi mesela, "tam da çıkıyordum ki sen geldin" örneğinde görüldüğü gibi.

dahi anlamındaki de hiçkimseyi birbirine bağlamaz.

bir cümlede ayrı mı yazılmalı bitişik mi yazılmalı tartışmasını da şöyle çözmüş bazı insanlar: demişler ki cümleden atıldığında cümlenin anlamı değişmiyorsa bu "de" ayrı yazılır.

saçma, son derece saçma. şimdi "ben de geliyorum." ile "ben geliyorum." aynı anlama gelen cümleler midir?

devamını gör...
seninle ben dahi anlamındaki "de" gibiyiz. ayrı olmamız kural birleşmemiz hata. *
devamını gör...
işveren olsam iş başvurusuna gelenlere numaradan bir cümle yazdırır, bunun yazımını bilip bilmediklerini ölçer, birleşik yazanı hiç görüşmeden dehlerim. o kadar net.
devamını gör...
gereksiz yere kasıntı hallere bürünen de'dir. madem dahi anlamındasın dahi olarak gel. aslın olduğu yerde surete tabi olunmaz genç adam.
devamını gör...
her yazıda göze takılıp rahatsızlık veren 'de'dir..

şikayetciyim..
devamını gör...
bunu birleşik yazan ne öğretmenler, ne müdürler ne doktorlar gördü bu gözler..
devamını gör...
ayrı yazmayı biliyorum ama dikkat etmiyorum.dikkat edip bunun için laf vuranlara gıcık oluyorum.
devamını gör...
dahi anlamına geldiğine göre zekâsından korkulması gereken hede.
devamını gör...
düzeltilmesi gerektiğinde düzeltirim yazarken genelde dikkat etmeye çalışırım ama çok da titiz değilim, görenler hatamı pişt butonunu kullansın düzeltelim inşallah.
devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.