asperger sendromu

#tıp/sağlık  #psikoloji 

bir türlü yazamadığım ama en çok yazmak istediğim tanım, tanı, sendrom, bilmem ne. neden yazamıyorum, yazınca neden silmek zorunda hissediyorum bilmiyorum. bir farkındalık oluşturmak gerekiyor ama onu biliyorum.

yüksek işlevli otizm olarak bilinir ancak bu hala tartışılan bir konudur. zaten dışarıdan kolay kolay fark edemediğiniz bir insan size asperger sendromluyum dediği zaman aklınıza gelen şey otizm olmaz. zaten onlar bazı bilim adamları gibi ben otistiğim diye gezmez. davranışları gayet normaldir sadece farklıdır. değişik bulunurlar ama hiçbir zaman anormal olarak görülmezler. hatta garip bir saygı hali bile uyandırırlar çevrelerinde ve hatta bazen çok ciddi tepki bile çekebilir.

konuya girmeden önce şunu belirteyim. psikoloji sürekli yenilenir. sürekli tazelenir. antisosyal bozukluk ile ilgili daha düne kadar empati yapamıyorlar denilirken şimdi şöyle söyleniyor. bir empati düğmesine sahipler ve istedikleri zaman empati düğmelerini açıyorlar. bazı sendrom ve bozukluklar üvey evlattır. bir tane psikolog ortaya çıkmış, madde madde antisosyal bozukluğu anlatmış, bugün hala internet üzerinde bu yazı var. kimi izledin? kaç antisosyal bozukluğa sahip insanın tedavisini üstlendin? neye göre belirledin tüm bu maddeleri? plan yapamadığını söylüyor mesela, peki seri katiller nasıl cinayet sonrası yakalanmıyor. çoğunda antisosyal teşhisi varken bu adamların plansız cinayet işlediğini söyleyebilir miyiz? madde madde çürütebilirim. bunun üzerine yüzlerce kitap ve makale okudum. üzerlerine yapışan bu katil ve her an katil olabilirler algısı yüzünden bu bozukluğa sahip biri tedaviye elbette yanaşmaz. sonra şöyle diyorlar. tedavi için kendisi adım atmaz. tamam ama sen onu madde madde kötülürken tedavi için neden adım atsın?

haliyle sen %40 özür oranı vermeyi uğraşırken asperger sendromlu tedavi istemiyor, aileler hiç istemiyor. zaten bir çok doktor bu teşhisi koyamıyor. depresyon ve ilaç tedavisi konusunda çok ustalaşmış durumdalar. asperger sendromu teşhisi alana kadar 3 ayrı teşhis alabilirsiniz bu ülkede. öncesinde erkeklerin yaşadığı bir durum olduğu düşünülürken aynı oranda kadınların yaşadığı ortaya çıkmış. şimdi şöyle söyleniyor. kadınlar kendi teşhisini koyarsa doğru kabul ediyoruz. yani bilim diyor ki biz çok bir araştırma yapmadık, 74 yıldır geldiğimiz nokta bu, biz bunu yaygın gelişimsel bozukluk içine koyduk ama kendi aramızda içinde olmaması konusunda hala tartışıyoruz.

bir doktor, uzman ya da buna benzer bir şey değilim. ben deneyimlerimden bahsetmek istiyorum. çünkü asperger sendromlu çocuklar otizmli çocuklar gibi fark edilmiyor ve bu ülke sınırları içinde inanılmaz eziliyorlar. eğitim hakkından yararlanamıyor. oysa ilgi alanı olan konuyla ilgili yetiştirilse inanılmaz başarılı olabilir. uzay, arabalar, müzik ya da farklı bir konuya ilgi duyan bu çocukların ilgisinin içinden çıkamadığı durumda doğru bir yönlendirme ile neleri başaracağını düşünün. bugün bir çok bilim adamının asperger sendromlu olduğu söyleniyor. bizim ülkemizden ne çıktı?

çocuğunuzun asperger sendromlu olduğunu düşündüğünüz noktada şiddet uygulamak, onu banyoya kilitlemek, sırf ilgi alanından çıkıp sosyalleşmesi için sokağa atmak tedavi yöntemi değildir. adam olsun diye yapılan bu tür şeylerin hiçbir faydası yok. asperger sendromlu çocukların ilgi alanı genişletilebilir. sosyalleşmesi için en baştan yardımcı olunabilir. mimiklerin anlamları öğretilebilir. ağlamak, gülmek, gülümsemek ve şaşırmak gibi. mimik çalışmasını sağlayabilirsiniz. empati üzerine çalışmalar yaptırabilirsiniz. vücut dili okumayı öğretebilirsiniz.

karşınızda insanları anlamayan ama sosyalleşmek için can atan bir çocuk var. üstüne beyni parçalama yeteneğine sahip. insanları anlamaya çalışırken o insanların ruhunu görmeyi öğrenecek. bu çocukların inanılmaz yetenekleri olabilir. sosyal ve motor becerilerinde zayıf olması gibi detaylara takılmayın. onun beyni bulunduğu çevreye alışmak için ona yardımcı olmak için hazır. inanılmaz iyi bir analiz yeteneğine erişebilir. bugün saf, mecaz anlamları anlamayan, akranları tarafından ezilen çocuğunuz yarın o insanların karşısına geçip tüm zayıflıklarını onların yüzlerine söyleyebilecek duruma gelecek.

asperger sendromlu çocuklar empati yapamadığı için çok dürüst bir şekilde düşündüklerini söyler. düşündüklerini sosyalleşmek için kullanmadığı için düşüncesiz biri gibi görünebilir. sinsi ve tehlikeli olduğu zannedilir. ağlayan insan için acaba niye ağlıyor diye düşünebilir. benim önerim çocuğunuza duyguları anlatmanız. duyguları tanımlayamayan bir çocuk var karşınızda. hissediyor ama tanımlayamıyor. hissettiği şeyler ilgi alanından aniden kaçışıyor. bu yüzden bir şey hissettiği zaman kağıda yazmasını söyleyin. unutacaktır. mutlaka tekrar edin. ona kural olarak koyun bunu. o duygunun karşısına duygunun adını yazın. duyguları öğrensin. duygular hakkında okusun. duyguların tüm insanlara nasıl hissettirdiğini bilsin. bu empati yapması için zemin hazırlayacak.

çocuğunuzun kuralları var. çok kuralcı olabilir. madde madde kurallarını yazabilir. dua ederken bile öncesinde kağıt üstünde tasarlayıp sonra Allah'a okuyabilir. koyduğunuz kurallara sürekli uygun davranabilir. anlaşabilmek ve sözünüzü dinletebilmek için saatleri kullanarak kurallar koyun. mesela saat 11.00 yemek saati. yoksa inatlaşır. bu çocuklar çok inattır. acıya duyarlılığı sizin gibi olmadığı için ne dövdüğünüz için müthiş bir acı duyup bunu ceza olarak algılar ne de onu neden dövdüğünüzü algılayabilir. sebep sonuç ilişkisi kuran sizsiniz. böyle bir çocuğu zaten neden dövüyorsunuz o da çok başka konu. ayrıca saat 11.00 yemek saati ise her gün beklentisi bu olacak. kendinize güveniniz yoksa saatleri kullanarak kurallar koymayın. kurallarınızı yazılı olarak iletin. onun koyduğu kurallara uyun.

dikkatini ilgi alanı olduğu konu hariç dağınıktır. disleksi ile beraber izleyebilir sendrom. kitap okurken aynı anda müzik dinlemesini ya da ders çalışırken aynı anda yürümesini sağlayabilirsiniz. yemek yerken televizyon izleyebilir. bir film izlerken aynı anda resim yapabilir. bir şekilde dikkatini iki farklı şeye vermek isteyebilir. böyle daha başarılı olabilir. dikkatini sadece böyle toplayabiliyor olabilir.

çocuğunuza hayvanların ve insanların fiziksel durumlarda canının yandığını öğretmeniz gerekir. bir şeylerin içini açmak konusunda son derece istekli olan bu çocukların bir böceği ya da farklı bir türü ameliyat ettiği ile karşılaşabilirsiniz.

vücut temasından ya çok hoşlanır ya hiç hoşlanmaz. cinsellikten ya çok hoşlanır ya da hiç hoşlanmaz. vücut mahremiyeti çok üstün durumdadır. bazı insanların vücuduna dokunmasını ister, bazı insanların temasından hoşlanmaz. eğer tek başına oturmak istiyorsa saygı duyun. rehberlik öğretmenine durumu anlatın. ona dokunmadan önce izin isteyin ya da eliyle sizin elinizi bırakın vücudunda gezdirsin. dokunmasından hoşlandığı yerleri size öğretmesine izin verin. bu duruma alıştırmaya çalışın.

tek taraflı iletişim kurabilir. gel dersen gelir, git dersen gider. mecaz anlamlardan anlamaz. yalan söylenmesinden asla hoşlanmayabilir. son derece dürüst biridir. karşı tarafın hatasını gördüğü an hızla uzaklaşabilir. yabancılaştığı an göz temasını tamamen kesebilir. yıllarca göz teması kurmadan sizinle aynı evde yaşayabilir. küstürmeyin. güvenini sarsmayın. onlarla yaşamak zor ama güzeldir. tek taraflı iletişim kurduğu zaman bunu ona düzgün şekilde söyleyin. ayıp olur diye düşünmeyin. susması gereken yeri öğretin. insanlarla soru cevap şeklinde iletişim kurmaya alıştırın.

yürüyüş bozuklukları görülebilir. kız çocuklarında topuklu ayakkabı, daha dik yürümesi için başının üstüne koyulacak bir kitap ile sorunu aşabilirsiniz. bırakın topuklu üzerinde gezinsin etrafta. dik yürümediği her an mutlaka dik dur diyin. kamburlaşma hali sürekli tekrar edebilir. vücut kendini rahat bırakabilir. içe basma sorunu görülebilir. ellerini havada tutabilir. bunlar bir süre sonra aşılacak sorunlar. deneyin ve öyle kalmasına izin vermeyin.

bisiklete binmek gibi şeyler onun için zordur. bisiklete binmek istiyorsa başında durun. korku duygusu çok gelişmediği için kaza sonrası ders alma görülmez. adrenalin hoşuna giderse o bisikletle çok acayip şeyler yapabilir. korkuyu öğretin. kazaları öğretin.

bunun yanında korkuyu bilmeyen çocuk dışarıyı güvenli bulmayabilir. sokağa çıkmasını istiyorsanız ama istemiyorsa oturup nedenlerini anlatmasını söyleyin. harita ve krokilerden yararlanın. yaşanacak tehlikelere karşı önlemler geliştirin.

ses, koku, tat ve ışık konusunda son derece duyarlıdır. kabus ve migren ile savaşma ihtimali çok yüksek. sesleri öğretin mutlaka. onunla gece uykusuz kalın ve tüm seslerin nedenlerini sıralayın. siz duymuyor olabilirsiniz. uydurun. böcek ya da eşyaların genleşme sesi olabilir. bu sesleri beyni korkunç yaratıklara dönüştürebilir. engelleyin bu durumu. kulak tıkaçlarından yararlanabilirsiniz sokağa çıkarken ya da seslere alıştırabilirsiniz.

bebekliği sırasında kapı zili sesi ya da herhangi bir ses nedenli çığlıklar atabilir. direkt olarak otizmli diyecek mutlaka doktor bulabilirsiniz. sesleri algılama şekli nedenli o yaşta irkilme, ağlama ve kilitlenme türü krizler görülebilir. bu tür bir durumda hastaneye götürdüğünüz zaman doktor polis çağırabilir. şiddet uygulamak ya da benzeri bir şey ile suçlanabilirsiniz. bunlar sesleri algılama şekli ile alakalı. sese yavaş yavaş alıştırın. televizyon en kısık, ses artıyor yavaş yavaş, biraz daha mesela. ışık aynı şekilde. buna uygun anahtar düzenekleri var, onları kullanabilirsiniz böyle bir farklılık görürseniz. kendi sesinize yine böyle alıştırın. arabaya binmek istemeyebilir motor sesi nedenli. küçük yaşta alıştırmak gerekiyor.

bu inanılmaz algılama şekli nedenli müzik konusunda belli bir yeteneğe sahip olabilir. şarkıyı dinlerken nota hatasını anlayabilir. piyano ya da farklı müzik aletlerine yönlendirmek çocuk için daha iyi olabilir.

daha bahsedilecek çok şey var aslında. aspergerli çocuklar beceriksiz ya da aptal değil. sadece farklı olduğu durumlar var. tedavi konusunun ben çok zor olduğunu düşünmüyorum. ilgi ve sabır ile yıllar içinde topluma uygun ve yaşıtları gibi davranan bir çocuk yetiştirmek mümkün.

bu sendroma sahip çocukları ve yetişkinleri sevin. yargılamayın. sizin gibi düşünmesini beklemeyin. onlarla iletişim kurmak çok zor değil. net olmak yeterli.

ediş: ah en önemlisi. rutin ve kural konusunda takıntılı olduğu için ne zaman bir rutin belirlerse hemen o rutini çaktırmadan bozun. imkansız değil. baştan müdahale ederseniz rutini konusunda takıntısı oluşmaz ama sürekli yeni rutinler oluşturacak. sosyal hayatına zarar vermeyecek rutinler konusunda müdahale etmeyin, sıkıntılı bir rutin ise o saatte, tam o anda mutlaka olayın içine girin. mesela hep aynı battaniye ile uyumak isterse ve siz o battaniyeyi yıkayıp kurutamadıysanız uyumayı istemez, huzursuz olur ya da battaniye ile banyo yapmak isteyebilir. mesela bu kötü bir takıntı. böyle bir durumda battaniyeyi ilk baştan ortadan kaybetmek gerekiyor. bunlara dikkat edilmesi ve sürekli takip edilmesi gerekir.
devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.