übermensch

1 /
(bkz: üstinsan)

Nietzsche'ye göre insanlığın ulaşması gereken mertebe. Maymun, insanın gözünde ne ise, insan da üstinsanın gözünde o olmalıdır.

“İnsan, bir an önce kargaşasını, kendine anlam veren bir düzene çevirmezse, yıldız doğurtmazsa karanlığına, yok olacaktır.”
(Böyle Buyurdu Zerdüşt’ün Önsöz’ünde)

Bu terim daha sonra ırkçı ideolojiler tarafından da ırkçı düşüncelere kaynaklık edecek şekilde yorumlanmıştır.
nietzsche aslına bakılırsa üstinsandan da öte müneccim , evliya gibi bir adammış. dediklerinin asla şimdi anlaşılamayacağını 50 yıl sonra anlaşılacağını söylemiş.

hayatı boyunca da zaten neredeyse hiç anlaşılmamış. yayıncılarla girdiği polemikler , kendi parasıyla kendi kitaplarını bastırmak zorunda kalması falan filan adamın hayatı resmen çile. fakat ölümünden hemen sonra müthiş bir şekilde ingiltere , fransa ve dünyanın dört bir yanında birden kitapları peynir ekmek gibi satmaya başlamış.

tabi araya 1. dünya savaşı girince yine birden durmuş her şey. ve nietzsche okumaları ta 2. dünya savaşı sonrasına kalmış. aynen dediği gibi ölümünden 50 yıl sonra yani.

ve enteresandır bu übermensch kavramı tüm dünya dillerine süperman şeklinde çevrilmiş. ne zaman kadar ? taa ki süperman filmi çıkıp serisi çekilmeye başlanana kadar. ondan sonra anlam saçmalığına döndü diye filozoflar süperman yerine tekrar übermensck yani üstinsan kavramını kullanmaya başlamışlar.


yalnız bu süperman ve nietzsche arasında da benzerlik var biri attan düşerek öldü diğeri de at çiğnemesi sonucu öldü. nietzsche'nin babası da köpeğe takılıp düşme sonucu ölmüş. süperman'in babası nasıl öldü bilmiyorum kesin böyle köpekle alakası olan bir şekilde ölmüştür. belki yaşıyor da olabilir la adam öldürdük adamı ama. neyse akıllı olsun köpeklerden uzak dursun yaşıyorsa da. ben uyarayım da.
nietzsche'nin "iyinin ve kötünün ötesinde" "ahlakın soy kütüğü" gibi kitaplarında tanıttığı fiksiyon. acıması olmayan bu varlık nietzsche'nin deyimiyle "milyonlarca ayak takımının cesetleri üzerinde yükselecektir" o bir "sarı hayvan"dır. nietzsche yıllar öncesinden nasıl da müjdelemiş hitler'i değil mi? hayret edip kalıyoruz. yine nietzsche'nin tilmizi heidegger'in hitler'i yücelttiğini bilmeyen yok.
nietschenin insan ı kamili. hertürlü bağımlılıktan azade, geleneğin tahakkümünden kurtulmuş, geçmişi boşvermiş, geleceği silipatmış, ibn ul vakt çizgisinin menfi sınırlarına hapsolmuş, 'onların' evrim dediği bizim tekamül dediğimiz halkada bir devam unsuru değil tekellüflü bir sıçrama olmuş üstün-insan tipolojisi.

nietsche nin üstün-insanı, sonsuz tekrarlama(evige wiederkehr) adını verdiği bir yasaya tabidir; ki bu heran yepyeni bir hayata adım atmak anlamındadır. bütün sorumluluk ve mükellifiyetlerden azade olarak; keyfema yeşa.
nietzscheye göre üstün insan 3 evreli bir değişim geçirerek bu olgunluğa ulaşır. ilki deve ile sembolize edilir bu evrelerin, insan içinde yaşadığı toplumun ahlaki değerler bütününü yaratıcılığının ve iradesinin önünde ağır bir engel olarak sırtına yüklenmiştir. yolunu kendi belirlemekten uzak, ancak güdülen bir sürü parçasıyken, özgürlük ve iradesinin kendini gerçekleştirmekte nasıl kısıtlandığını farkeder, isyan eder ve onları yeniden kazanmak için giderek güçlendiği bir mücadeleye girer. bu evre zor ve belirleyicidir. aslanla tasvir edilir. üçüncü evrenin sembolü ise çocuktur, artık bireyselliğini katleden toplumsal ahlaktan kurtularak kendi yarattığı değerler sistemi ile hareket ettiği evredir. bir yeni başlangıç ve doğal bir masumiyettir..

übermensch tüm bu değişim sonunda insani zayıflıklarını, bağımlılık ve hastalıklarını yenerek doğandır.
alm. üstinsan.
Nietzsche'nin böyle buyurdu zerdüşt adlı kitabında bahsettiği insan modeli. Nietzsche bütün kitap boyunca üstinsan şöyle davranır böyle davranır der fakat üst insanın kim ya da nasıl olduğuna dair somut bir bilgi vermez. Bilgi veriyormuş gibi yaptığı tanımlar da oldukça kişiseldir yani nietzsche'nin dışındakilerin anlaması neredeyse imkansızdır. Bu noktada zerdüşt devreye girer. Onun aracılığıyla üst insanı somutlaştırır. Zerdüşt üstinsan için bir prototiptir. sadece onun çizdiği yolu rota olarak tayin eden kişi üstinsan olabilir.
Nietzsche'ye göre üstinsanın varlığı tanrının ölümüyle* mümkün hale gelmiştir ve o bu boşluğu dolduracak ve hayata gerçek anlamda değer kazandıracak kişidir.
friedrich nietzsche (1844-1900),"thus spake zarathustra" (1883-1885)"böyle buyurdu zerdüşt"te, "übermensch" yani "superman" teorisini öne sürer. "overman" olarak da adlandırılır übermensch.

nietzsche'ye göre superman, geleneksel, konvensiyonel değerlerin köle ahlâkına (slave morality) karşı koyup üstesinden gelen, ve kendi ahlâk'ına göre yaşayan bir bireydir.

nietzsche, düşüncesini daha da ileri götürerek, "god is dead" "tanrı ölüdür" demiştir. böylece, -aklı sıra, konvensiyonel ahlâkın daha fazla insan hayatıyla ilişiği kalmayacaktır. zerdüşt on yıldır münzevi olarak yaşadığı dağdan gelir, ve insanlara vaaz eder.