ilhan ayverdi

--- alıntı ---

24 ekim 1926'da akhisar’da doğdu. baba tarafı dağıstan, anne tarafı rumeli asıllıdır. ailesi, 93 harbi sırasında topraklarını terk edip önce bursa'ya sonra ödemiş'e yerleşmişti. babası murat tolun bey, kurtuluş savaşı yıllarında galip hoca diye bilinen celal bayar'ın silah arkadaşıdır; kurtuluş savaşı'nda akhisar cephesi kuvâyı milliye kumandanı olarak görev yapmıştır ve istiklal madalyası sahibidir.

ilk ve orta tahsilini akhisar’da, lise tahsilini ise akhisar'da lise olmadığından izmir karataş lisesi'nde, 1943 senesinde tamamladı. hastalık sebebiyle iki sene ara verdiği tahsil hayatına istanbul üniversitesi edebiyat fakültesi türk dili ve edebiyatı bölümü'nde devam etti. türk tarihinin ilk edebiyat profesörü olan ali nihad tarlan, edebiyat tarihçisi ismail hikmet ertaylan ve prof. mehmet kaplan'ın öğrencisi oldu. fakültede öğrenci iken bir yandan da istanbul milli eğitim müdürlüğü'nde memur olarak çalıştı; burada mehmet örtenoğlu ile tanışması bütün hayatını etkiledi. mehmet dede vasıtasıyla yazar sâmiha ayverdi ve sâmiha hanım'ın hocası kenan rıfaî (kenan büyükaksoy) ile tanıştı. üniversite öğrenimini 1949 yılında tamamladı.

edebiyat öğretmeni olan ilhan hanım, sırası ile anarat higutyan ermeni orta okulu, galatasaray lisesi, zoğrafyon rum lisesi (1951-1955), saint joseph lisesi ve saint michel fransız lisesi’nde görev yaptı. 1960 yılında ise çapa eğitim enstitüsü'nde bir süre öğretmenliğe devam etti ve aynı yıl öğretmenlikten ayrıldı. 1959’da sâmiha ayverdi'nin erkek kardeşi yük. mimar-mühendis ekrem hakkı ayverdi ile evlendi. ekrem hakkı bey’in, anadolu ve rumeli'ni karış karış gezerek 20 senelik bir çalışma neticesi tamamladığı dört ciltlik osmanlı mimari eserleri’nin hazırlanmasına katkıda bulundu.

1966-1982 yılları arasında türk kadınları kültür derneği'nin başkanlığını yaptı. 1970’de kubbealtı cemiyeti'nin kuruluşunu, sâmiha ve ekrem hakkı ayverdi ile birlikte deruhte etti, cemiyetin isim annesi oldu. bu cemiyet, kubbealtı akademisi kültür ve sanat vakfı adıyla vakfa dönüşünce, vakfın başkanı oldu. kubbealtı mecmuasının yayınlanmasında, vakfın yayın, seminer, konferans, musikî çalışmaları ve çeşitli sosyal faaliyetlerinde eşi ekrem hakkı ayverdi ve sâmiha ayverdi ile birlikte çaba sarf etti.

ilk çalışmaları 1971 senesinde başlayan ve 1978 yılında kubbealtı vakfı'nın, neşrine karar verdiği misâlli büyük türkçe sözlüğün hazırlanması ve yazılması işini üstlendi. bu eser üzerinde 34 yıl aralıksız çalıştı ve 2005 yılında tamamladı. 13. yüzyıldan günümüze kadar türk dilinin envanterini çıkaran ve binlerce misalle donatılan bu eser, kasım 2005’te yayınlandı. ilerleyen tarihlerde ilhan ayverdi, bu eseri ile çeşitli ödüllere lâyık görüldü.

6 kasım 2009'da istanbul'da vefat eden ilhan ayverdi, merkezefendi kabristanında medfundur.

--- alıntı ---
devamını gör...
türkçe sözlük hazırlayan edebiyat öğretmeni.

24 ekim 1926’da manisa akhisar’da doğdu. babası murat bey’in ailesi dağıstanlı’dır, annesi pâkize hanım’ın ailesi serez eşrafından olup doksanüç harbi esnasında önce bursa’ya, ardından ödemiş’e yerleşmiştir. millî mücadele yıllarında bazı yararlıklar gösterdiğinden kendisine istiklâl madalyası verilen murat bey’in 1934’te ölümü üzerine ilhan ayverdi dört kardeşiyle birlikte yetim kaldı. ilk ve orta öğrenimini akhisar’da tamamladıktan sonra izmir karataş kız lisesi’nden mezun oldu (1943). aynı yıl girdiği istanbul üniversitesi edebiyat fakültesi türk dili ve edebiyatı bölümü’nü bitirince (1949) sırasıyla anarathigutyun ermeni ortaokulu, galatasaray lisesi, zografyon rum lisesi, saint-joseph ve saint michel fransız liselerinde türkçe-edebiyat, 1960’ta çapa eğitim enstitüsü’nde edebiyat öğretmenliği yaptı. öğrencilerine türkçe sevgisi yanında millî ve mânevî değerleri aşılamaya çalıştı. 1960’ta kendi isteğiyle mesleğinden ayrıldı.

üniversitede talebe iken istanbul maarif müdürlüğü’nde çalışmaya başlayan ayverdi’nin burada kenan rifâî’nin talebelerinden mehmet örtenoğlu ile tanışması hayatında bir dönüm noktası teşkil etti ve onun tasavvuf sohbetlerini yıllarca dinleme imkânı buldu, örtenoğlu vasıtasıyla samiha ayverdi ile de tanıştı. kenan rifâî’yi muhtemelen 1949 yılında tanıdı ve talebeleri arasına girdi. 1959’da mimar ekrem hakkı ayverdi ile evlenince kendisini bir kültür dünyası içinde buldu. samiha ve ekrem hakkı ayverdi kardeşlerin cemiyet ve kültür çalışmalarına katıldı. fatih semtindeki evleri çeşitli kültür faaliyetlerinin merkezi haline geldi. ekrem hakkı bey 1966-1974 yılları arasında osmanlı mî‘mârîsinde fâtih devri adlı eserini ve 1976’da avrupa’da osmanlı mimârî eserleri’ni hazırlarken ilhan hanım onunla birlikte anadolu ve rumeli’yi gezerek çalışmalarına fiilen katıldı. 1966-1982 arasında istanbul türk kadınları kültür derneği başkanlığını yürüttü. 1971’de kubbealtı cemiyeti’nin kurulmasında ve ardından faaliyetlerinde başkan sıfatıyla aktif rol oynadı. 1978’de kubbealtı akademisi kültür ve sanat vakfı adıyla yeni bir statü kazanan bu kurumda vefatına kadar başkanlık yaptı.

ilhan ayverdi 1971’de, yeni bir türkçe sözlük hazırlanmasının ihtiyaç haline geldiği düşüncesiyle nihad sâmi banarlı ve faruk kadri timurtaş ile birlikte teşebbüse geçti. üniversiteden bazı hocaların katılımıyla yaklaşık dört yıl süren çalışmalar yapıldı, yüzlerce eser taranarak örnek için fişler hazırlandı. ayverdi bu aşamada sözlüğün sadece idarî ve malî sorumluluklarını yüklenmişti. ancak sözlüğü yazacak hocalarla verimli bir çalışma düzeni kurulamadığından iş aksadı. toplanan malzemenin değerlendirilmesi ve lugatın yazılması için 1976 yılından itibaren ilhan ayverdi yazım işini bizzat üzerine aldı. başlarda bir süre ayverdi’ye yardımcı olan hoca grubu zamanla dağıldı ve içlerinden yalnız ahmet topaloğlu sözlüğün bitimine kadar kendisine yardım etmeye devam etti. ilhan hanım çalışmalarını büyük bir gayret ve azimle sürdürüyordu. 2004 yılında sağlığının iyice bozulması üzerine topaloğlu çalışmayı sürdürerek eksik kalan bölümleri tamamladı ve sözlüğe son şeklini verdi. böylece ayverdi’nin yazımına otuz yıla yakın bir zaman verdiği misalli büyük türkçe sözlük’ün telifi bitmiş oldu ve 2005 yılında yayımlandı. 6 kasım 2009 tarihinde vefat eden ilhan ayverdi, merkez efendi camii avlusunda kenan rifâî ve samiha ayverdi’nin medfun olduğu hazîrede eşinin yanında toprağa verildi.

misalli büyük türkçe sözlük 60.000’den çok madde, yaklaşık 35.000 deyim ve 100.000 civarında misal ihtiva etmektedir. hazırlanışında büyük bir dikkat ve itina gösterilen bu lugat türkçe’nin sözlük bilimi kurallarına göre hazırlanmış ilk sözlüğüdür. ayverdi eserin önsözünde, “bu sözlük, sadece yaşayan türkçemizi değil tarihî seyri içinde türk dilinin kazanmış olduğu zenginlikleri de gözler önüne sermek, türk çocuklarına geçmişleriyle bağ kurmalarına ve eski metinleri okuyup anlamalarına yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır” demektedir. 1977-2005 yılları arasında çalışarak sözlüğün kontrol ve redaksiyon işlerini yürüten, gramer bilgileri veren, dil notları koyan, türkçe ve batı kaynaklı kelimelerin etimolojisini yapan, arapça ve farsça kelimelerin etimolojisini kontrol eden ahmet topaloğlu bu lugatın bir “masa başı sözlüğü” olmadığını, madde başlarının seçiminden örneklerine kadar her şeyin yeniden “inşâ edildiğini” ve eser için asıl büyük gayretin ilhan ayverdi tarafından sarfedildiğini belirtmektedir.

bibliyografya :

ilhan ayverdi – ahmet topaloğlu, misalli büyük türkçe sözlük, istanbul 2005, ı, s. vıı, ıx; aysel yüksel – zeynep uluant, ilhan ayverdi: bir hayat bir lugat, istanbul 2006, s. 11-35; ismet binark, bir ihlâs âbidesi: ilhan ayverdi, doğumunun sekseninci yılı münâsebetiyle, ankara 2006, s. 3-10, 27-53, 109, 114; ahmet topaloğlu, “kubbealtı lugatı ile ilgili çalışmalar”, kam, xxxv/1 (2006), s. 18-22; fahrünnisa bilecik, “kubbealtı lugatı bir ömrün hikâyesi”, a.e., s. 25; ö. faruk akün, “kubbealtı lugatı hakkında görüşler”, a.e., s. 27; selim ileri, “kubbealtı lugatı hakkında görüşler”, a.e., s. 31; hakkı devrim, “tekkeler vardı, bazı günlerde veya saatlerde zikir ve sohbet için yapılmış”, radikal gazetesi, istanbul 11.11.2009.

(bkz: mustafa tahralı)
(bkz: tdv islam ansiklopedisi)
(bkz: kubbe altı)
devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Benzer Başlıklar