kadro

kadro (dergi), 1932 yılı ocak ayında yayına başŸlayan aylık, politik dergi. kadro dergisinin kurucuları yakup kadri karaosmanoğŸlu, şževket süreyya aydemir, mehmet şževki yazman, vedat nedim tör, burhan asaf belge, ismail hüsrev tökin'di.

derginin gayesi inkılapları oturtmak ve bir ideoloji meydana getirmekti. kemalizmi savundu, marksizm'den farklı bir yol izlemeye çalışŸtı.

dergi üç yıl devam etti, 36. sayıda 1935'de yayınına son verdi. rejimin yöneticileriyle ters düşŸtü, çoğŸu marksist veya marksist kökenliydi. recep peker başŸta olmak üzere, kemalizmi değŸişŸtirmek istemekle suçlandılar, yakup kadri'nin tiran elçiliğŸine atanmasından sonra dergi dağŸıldı.
devamını gör...
kadro (dergi), 1932 yılı ocak ayında yayına başlayan aylık, politik dergi. kadro dergisinin kurucuları yakup kadri karaosmanoğlu, åževket süreyya aydemir, mehmet åževki yazman, vedat nedim tör, burhan asaf belge, ismail hüsrev tökin'di.

derginin gayesi inkılapları oturtmak ve bir ideoloji meydana getirmekti. kemalizmi savundu, marksizm'den farklı bir yol izlemeye çalıştı.

dergi üç yıl devam etti, 36. sayıda 1935'de yayınına son verdi. rejimin yöneticileriyle ters düştü, çoğu marksist veya marksist kökenliydi. recep peker başta olmak üzere, kemalizmi değiştirmek istemekle suçlandılar, yakup kadri'nin tiran elçiliğine atanmasından sonra dergi dağıldı.
devamını gör...
kadro. 1932-1935 yılları arasında yayımlanan aylık fikrî ve siyasî dergi.

ilk sayısı kânunusâni 1932’de çıkan kadro’nun birinci yılında imtiyaz sahibi olarak yakup kadri (karaosmanoğlu), neşriyat müdürü olarak da vedat nedim (tör) görünmektedir. daha sonraki sayılarında bu iki isimle birlikte şevket süreyya (aydemir), burhan âsaf (belge) ve ismail hüsrev de (tökin) “kadro müessisleri” olarak gösterilmiştir. ilk sayıdaki sunuş yazısına göre derginin amacı inkılâpları savunmak ve yerleştirmek, bu doğrultuda millî bir ideoloji meydana getirmek için özellikle genç nesillerde inkılâp heyecanını sürekli uyanık tutmaktır. aynı sayıdaki “müstemleke iktisadiyatından millet iktisadiyatına” başlıklı yazısında vedat nedim, yeni türkiye’nin önünde üç büyük ekonomik sistemin bulunduğunu, bunlardan komünist sistemi kurmak için rusya’nın, kapitalist sistemi kurtarmak için cem‘iyyet-i akvâm’ın uğraştığını, türkiye cumhuriyeti’ne düşen görevin ise sömürge ekonomisi yerine millî iktisat sistemini kurmak olduğunu ifade etmektedir.

millî mücadele sırasında halk iştirâkiyun fırkası üyesi olan ismail hüsrev, 1927’de kapatılan türkiye komünist partisi’nin üyelerinden olup daha önce türkiye’de ve yurt dışında komünist hareket ve teşekküllere katılan şevket süreyya ve vedat nedim dergide iktisat ve sanayi alanında devletçiliği savundular. genel olarak kadrocular’ın hareket noktası tarihî materyalizm olmakla beraber sınıf mücadelesini benimsemeyip emperyalist devletlere karşı yapılan mücadelenin bir sınıfa değil bütün bir millete ait olduğunu savunmaktı. bununla beraber gerek iktisadî devletçilikte gerekse inkılâplarda otoriter ve yaptırımcı bir devletin gereğini de her zaman ileri sürdüler.

yayın yıllarında kadro dergisine oldukça sert tenkit ve suçlamalar yapılmıştır. bunlar arasında bolşeviklik, faşistlik, totaliter rejimi teşvik, özel sektörün tamamıyla reddi, toprak reformu gibi konular başta gelmektedir. basında ahmet ağaoğlu, hüseyin cahit (yalçın), ısmayıl hakkı (baltacıoğlu), ahmet hamdi (başar), kadro’nun görüşlerine şiddetle karşı çıkarak uzun süren polemiklere yol açtılar. cumhuriyet halk fırkası genel sekreteri recep (peker), kadrocular’ı parti programında yer almayan görüşleri savunmakla suçladı. özel sektörün itirazlarını da iş bankası kurucularından siirt mebusu mahmut (soydan) milliyet gazetesindeki yazılarıyla dile getirdi (ertan, kadrocular ve kadro hareketi, s. 168-223).

bu itiraz ve tenkitlerin kadrocular’da doğurduğu muhtemel bir kapatılma endişesiyle derginin 24. sayısının kadro imzalı başyazısında bütün musibetlerin sınıf kavgasından doğduğu, millet birliğini tehdit eden bu tehlikeden ülkenin korunmasının mustafa kemal’den beklendiği ifade edildi (aralık 1933). bu gelişmeler arasında cumhuriyet halk fırkası, devletçilik fikrini ve inkılâpların ideolojisini ancak partiye bağlı bir yayın organının ele almasının uygun olacağını belirterek kadro hareketine karşı çıktı ve bu görüş doğrultusunda ülkü dergisini yayımlamaya başladı (ilk sayı 1 şubat 1933).

kadro hareketi, atatürk’ün serbest cumhuriyet fırkası denemesinden sonra basında fikir hareketlerinin değişik bir görünümünü gün ışığına çıkarma düşüncesinden kaynaklanıyordu. ancak teoriden ileriye gidemeyen ve temel dayanaktan yoksun olan bu görüşler dar bir çevre dışında kabul görmedi. atatürk’ün desteğiyle başlayan bu hareket, yine atatürk’ün müdahalesiyle ve yakup kadri’nin tiran büyükelçiliğine tayin edilmesiyle sona er-di; dergi, 1935 yılı ocak ayında çıkardığı 35-36. sayısıyla yayın hayatına son verdi. ilk sayılardan itibaren bir dizi kitap çıkarmayı da programlamış olan dergi sadece şevket süreyya’nın inkılâp ve kadro adlı eserini yayımlayabilmiştir.

neşredildiği dönemde isminden en çok söz edilen dergilerden biri olan kadro’nun belli başlı yazarları şunlardır: şevket süreyya, a. şefik, burhan âsaf, ismail hüsrev, vedat nedim, m. şevki (yazman), ahmet hamdi, neşet halil (atay), vâlâ nurettin (vâ-nû), falih rıfkı (atay), yakup kadri, ibrahim necmi (dilmen) ve behçet kemal (çağlar). kadro hareketi değişik üniversitelerde bilimsel araştırmalara da konu olmuş, hakkında tezler hazırlanmıştır. dergi koleksiyonu daha sonra tıpkıbasım usulüyle tekrar yayımlanmıştır (ı-ııı, ankara 1978-1980).

bibliyografya:

şevket süreyya aydemir, tek adam mustafa kemal, istanbul 1969, ııı, 462-468; hilmi ziya ülken, türkiye’de çağdaş düşünce tarihi, istanbul 1979, s. 376-377, 405-406; yakup kadri karaosmanoğlu, politikada 45 yıl (haz. atilla özkırımlı), istanbul 1984, s. 107-126; merdan yanardağ, türk siyasal yaşamında kadro hareketi, istanbul 1988; ibrahim cılga, “ismail hüsrev tökin”, türk toplumbilimcileri (haz. emre kongar), istanbul 1988, ıı, 152-160, 192-200; naci bostancı, kadrocular ve sosyo-ekonomik görüşleri, ankara 1990; temuçin faik ertan, kadrocular ve kadro hareketi: görüşler, yorumlar, değerlendirmeler, ankara 1994; a.mlf., “kadro hareketine genel bir bakış”, atatürk araştırma merkezi dergisi, ıx/27, ankara 1993, s. 549-558; ömür sezgin, “kadro hareketi”, kadro (tıpkıbasım), ı, ankara 1978, s. 11-20; korkmaz alemdar, “basında kadro dergisi ve kadro hareketi ile ilgili bazı görüşler”, a.e., s. 21-42; ilhan tekeli - selim ilkin, “türkiye’de bir aydın hareketi: kadro”, toplum ve bilim, sy. 24, istanbul 1984, s. 35-65; mohammad sadiq, “the kadro movement in turkey”, ınternational studies (journal of the school of ınternational studies jawaharlal nehru university), sy. 23-24 (1986), s. 319-338; hakkı uyar, “resmî ideoloji ya da alternatif resmî ideoloji oluşturmaya yönelik iki dergi: ülkü ve kadro mecmualarının içerik analizi”, toplum ve bilim, sy. 74, istanbul 1997, s. 181-192; rekin ertem, “kadro”, tdea, v, 85-86; “kadro”, abr., xıı, 377-378.

ismail parlatır *
devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Benzer Başlıklar