kaşan

1. (Tematik)
kâşân. (كاشان)

iran’da çinileriyle ünlü tarihî şehir.

merkezî iran platosunda deniz seviyesinden 945 m. yükseklikte, isfahan’ı tahran’a bağlayan tarihî karayolu üzerinde kurulmuştur; bugünkü demiryolu da içinden geçer. şehir isminin, cami süslemeciliğinde kullanılan kâşî adı verilen mavi ve yeşil renkli bir taşın işçiliğiyle tanınmasından kaynaklandığı söylenmiştir. diğer bir rivayete göre ise şehrin kâş veya kâşân şeklinde söylenen ismi (steingass, s. 1005), efsanevî pers hükümdarı kays’ın ikametgâhı mânasındaki kays-âşiyân kelimesinden gelmektedir. isim arap kaynaklarında genellikle kāşân şeklinde geçmektedir. şehrin güneybatısında, kuruluşu milâttan önce v. binyıla kadar giden tepe siyâlk antik yerleşim merkezi bulunmaktadır. islâm coğrafyacıları cibâl bölgesinde yer alan kâşân’ın küçük fakat güzel ve önemli bir şehir olduğunu yazarlar. 1996 sayımına göre şehrin nüfusu 201.372 idi.

hamdullah el-müstevfî şehri hârûnürreşîd’in zevcesi zübeyde’nin kurduğunu ileri sürmüştür (nüzhetü’l-ķulûb, s. 72). bu durum zübeyde’nin kâşân’ı yeniden kurarcasına çok esaslı biçimde imar ettiğini göstermektedir. 372’de (982-83) yazılan ĥudûdü’l-`âlem’de şehrin birçok edip ve âlimin yetiştiği mâmur bir yer olduğunun belirtilmesinden ıv. (x.) yüzyılda önemli bir merkez haline geldiği anlaşılmaktadır. v. (xı.) yüzyılın ortalarında büyük selçuklu devleti’nin kurulmasından sonra kâşân’ın önemi arttı. birçok kâşânlı selçuklular’ın hizmetinde üst kademelerde yer alırken şehirde imar faaliyetleri hızlandı. vıı. (xııı.) yüzyılda coğrafyacı yâkūt el-hamevî, kendi zamanında buranın başka yerlere satılan güzel yeşil renkli kâseleriyle tanındığını ve halkının şiî olduğunu kaydeder (mu`cemü’l-büldân, ıv, 336). bu yüzyılın ikinci yarısında moğol saldırılarıyla şehir canlılığını bir müddet kaybettiyse de ilhanlılar zamanında eski önemini tekrar kazandı. hamdullah el-müstevfî, vııı. (xıv.) yüzyılda şehirdeki sarnıç ve su kanallarıyla fîn adındaki bir saraydan söz etmektedir. timurlular döneminde de şehir bir ilim ve edebiyat merkezi olmayı sürdürdü. safevîler’le birlikte kâşân ilimden edebiyata, el sanatlarından mimariye ve ticarete kadar birçok alanda parlak bir dönem yaşayıp iran’ın kültür başşehri olma işlevini gördü. safevî şahlarının şehri sık sık ziyaret etmeleri kâşân’ı daha da önemli hale getirdi. safevîler’den sonra afgan ve afşarlar zamanında iran’ın diğer şehirleri gibi kâşân halkı da ağır vergilerden dolayı zorluklar çekti. 1192 (1778) yılında meydana gelen büyük bir depremle şehir tamamen yıkıldı. kerim han zend şehri yeniden inşa ettirdiyse de burada bir müddet kimse oturmadı. ancak kaçar hükümdarı feth ali şah’ın harap olan bâğ-ı şâh-ı fîn adlı hasbahçeler kompleksini yeniden düzenletmesi şehre olan ilgiyi tekrar başlattı; böylece kaçarlar zamanında fîn sarayı ve etrafı yeniden siyasî olayların merkezi haline geldi. 1852’de bu saray nâsırüddin şah’ın veziri mirza takī han’ın öldürülmesine sahne oldu.

kâşân çevresi islâm öncesi kalıntıları bakımından çok zengindir; şehrin güneybatısında bulunan tepe siyâlk harabeleri ve sâsânîler’e ait eski kale ile neyâser’deki ateş tapınağı bunlar arasındadır. şehirdeki islâmî yapıların en önemlilerinden biri selçuklular zamanında inşa edilen mescid-i câmî ve minaresidir (466/1074). büyük depremde hasara uğramış ve 1207’de (1792) köklü bir onarım görmüştür. diğer iki selçuklu eseri penç-i şâh ve zeynüddin minareleridir. ıx. yüzyıla ait hâce tâceddin medresesi’nin yanındaki, kâşân’ın en önemli tarihî eserlerinden sayılan mescid-i meydân karakoyunlu, surların dışında yer alan imamzâde habîb b. mûsâ ve sultan mîr ahmed türbeleri safevî döneminden kalmadır. kâşân’ın 6 km. güneybatısındaki fîn sarayı ve bâğ-ı şâh-ı fîn denilen bahçesi inşa edildikleri xı. yüzyılın ihtişamını yansıtmaktadır; ancak halen mevcut ek yapılar safevîler ve kaçarlar dönemine aittir. şehrin içindeki diğer mimari eserleri arasında kaçarlar dönemine ait mescid-i âgā büzürg ve medresesi ile imam medresesi, dışındakiler arasında da merenceb ve sin sin kervansarayları ile şehzade ibrâhim türbesi yer almaktadır.

tarihi boyunca kâşân bir el sanatları merkezi olmuştur; bugün de özellikle halı, kadife ve ipekli kumaş dokumacılığı ile kuyumculuk ve bakırcılık alanlarında iran’ın en önemli merkezlerinden biridir. şehri dünya çapında tanıtan en ünlü sanat dalı ise artık tamamen ölmüş bulunan çiniciliktir. xıı-xıx. yüzyıllar arasında yaşayan ve xıv. yüzyılda doruğa çıkan bu sanata ve ürünlerine “kâşî” deniliyor, genellikle fîrûze, gök mavisi, yeşil ve nâdiren kırmızı, sarı renklerin hâkim olduğu duvar çinileriyle daha çok yeşil renkteki çeşitli şekillerde kaplardan oluşan seramikler kervanlarla dünya pazarlarına taşınıyordu. selçuklu binalarında görülen ünlü çinilerin hemen tamamı kâşân yapısıdır.

kâşân’da en meşhurları muînüddîn-i kâşî, gıyâseddin cemşîd el-kâşî, efdalüddîn-i kâşânî (baba efdal), abdullah b. ali el-kâşânî, abdürrezzâk el-kâşânî, feyz-i kâşânî (molla muhsin), hacı mirza kâşânî ve muhteşem-i kâşânî olan birçok sima yetişmiştir (sem‘ânî, x, 17-19).

bibliyografya:

steingass, dictionary, s. 1005; taberî, târîħ (ebü’l-fazl), vı, 293; ıx, 176; x, 141; ĥudûdü’l-`âlem (minorsky), s. 80, 133; makdisî, aĥsenü’t-teķāsîm, s. 390; sem‘ânî, el-ensâb, x, 17-19; yâkūt, mu`cemü’l-büldân (cündî), ıv, 336-337; müstevfî, nüzhetü’l-ķulûb (strange), s. 71-72; l. lockhart, persian cities, london 1960, s. 120-126; fihrist-i binâhâ-yi târîħî ve emâkin-i bâstâni-yi îrân, tahran 1345 hş., s. 185-197; g. le strange, the lands of the eastern caliphate, london 1966, s. 209; abdülhüseyin-i saîdiyân, serzemîn ü merdüm-i îrân, tahran 1369 hş., s. 920-925; abdürrefî‘ hakīkat, ferheng-i târîħî ve coġrâfyâ-yi şehristânhâ-yi îrân, tahran 1376, s. 413-415; mirza abdürrahim darâbî, “mirǿâtü kâşân yâ târîħ-i kâşân” (nşr. îrec efşâr), ferheng-i îrânzemîn, ııı, tahran 1334 hş., s. 105-262; abdülhüseyin sipehr, “muħtaśar-ı coġrâfyâ-yi kâşân”, a.e., xxıı (1356), s. 430-458; nusretullah meşkûtî, “nažarî be târîħ-i bâstânşinâsî-yi kâşân ve binâhâ-yi meşhûr-i târîħî mescid-i meydân”, hüner ü merdüm, sy. 55, tahran 1346 hş., s. 8-13; v. c. wood, ıran and ıranian, tehran 1996, s. 91; cl. huart, “kâşân”, ia, vı, 404; a.mlf., “kâşî”, a.e., vı, 412; j. calmard, “kāѕћān”, eı² (ing.), ıv, 694-695.

rıza kurtuluş *
devamını gör...
tahran' a 2,5 saatlik mesafedeki şehir.
biz imam hümeyni havalimanından kashan için otogara gitmek üzere taksiye binmiştik (yaklaşık 1 dolar tuttuğunu söylemişlerdi/ 130.000 riyal) ama yolda taksicinin çat pat türkçe konuşması ile acaba kashan a ne kadara gidersin dedik, 3 milyon riyala anlaştık, otobüs fiyatlarının iki katı olduğunun farkındaydık kişi başına ama kabul ettik ve otelimize kadar rahat bir yolculuk yaptık, tabi araçta bir yere kadar gidebiliyordu, otele giden sokak çok dardı. yine de merkezi bir yerdi. agha bozorg camii sine çok yakındı.


bir diğer gezilecek yer ise abbasian, borujerdiha ve tabatabaei evleri ama özellikle tabatabaei evi, * en iyisiydi.
ayrıca bu evlerden biri olan abbasian' ın yakınında restoranı da mevcut, yemek için en beğendiğimiz yer oldu.



ayrıca sultan amir ahmad hamamı da var içi büyük güzel ama çatısı daha görülmeye değer, akşam ışıklarla daha güzel göründüğü söylendi ama biz akşam saatine kalamadığımızdan göremedik.



holy shrine/ cami ve türbe, girişinde sizi fotoğraflı mezarlar karşılıyor, insanlar yüksek miktarda para ödeyerek öldükten sonra mezarları burada olsun istiyorlar. caminin içinde de yine iran' da çoğu yerde görülebilen aynalı camilerden denebilir, bu aynalar kırık kırık kullanılıyormuş çünkü Allah'tan başka kusursuz bir şey olamayacağını vurguluyorlarmış.




çöl turu yapılabilecek yerlerden ama siz siz olun overnight olarak çöl turu satın almayın, zaten 2 den sonra bu tura başlanıyor içinde safari, tuz gölü, çöl, deve turu, kervansarayda konaklama mevcut. işte en sonuncu kervansaray beni bitirdi, bizden başka bayan yoktu hatta müşteri yoktu, odada sadece yatak var tuvalet dışarıda ve internet çekmiyor, Allah ım dedim bu gece bize burada bir şey olmazsa daha da olmaz, sabah ışıklarını zor bekledim, dua ede ede nasıl uyudum bilmiyorum. çöl yıldızları mı o da ne, korkudan kapının önüne çıkamıyorsun, börtü böcek cabası. bize orada bir şey olsa kimsenin ruhu duymazdı vesselam. sonuçta buradayım ama dört kız, hepimiz pişman olduk. bu turun fiyatı kişi başı 15 euro civarı her şey dahil. tabi rehberimiz mehdi' nin hakkını yemeyelim gündüz bizi çok eğlendirdi ama gece kendisi bile orada kalmadı.

bir de old bazaar ı var tabi, bizdeki mısır çarşısı gibi.
devamını gör...
hazreti ömer'i şehid eden iranlı mecusi pirooz'un (ebu lulu el mecusi) sözde türbesinin olduğu şehir.

rafizi şiiler türbenin girişine hazreti ebu lulu yazmıştır ve bu mel'un ateşperesti sanki Allah'a inanıyormuş gib takdis eder hatta "allahım ahirette bizi onunla haşret" derler.. biz de amin diyoruz..

devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Benzer Başlıklar