kürtçe

261.
kökeni filan önemli değildir şu noktada. ister orijinal bir dil olsun, ister toplama olsun, ne halt olursa olsun. şu anda beğenilmese de kürtçe diye bir dil ve bu dili konuşan insanlar var. insanların da bu dil ile ilgili talepleri var. bunu bu şekilde kabul edecek herkes, ister hoşlanarak kabul edecek, isterse kendini yiyerek. durum bu.
devamını gör...
262.
herkesi dilbilimci kesmesiyle meşhur dil. bir dili dil yapan kelimelerindeki orijinallik değildir. öyle olaydı ingilizce diye bir dilin varlığından bahsedemezdik. eğer bir fars'a kürtçe dinletirseniz* elemanın yapacağı tek şey karışık kuruyemiş tabağındaki şam fıstıklarını seçmek misali duyduğu farsça kelimeleri seçmekten ibaret olacaktır.

bir de mesela:

itiraz eylerse bir nadan ziya hamus olur
çünkü bilmez kadri güftarı suhandan olmayan


türkçe mi? kapı gibi. anladık mı? sanmıyorum.
devamını gör...
263.
tarihinden beri 7 alfebede yazılmış konuşulmuş dil.
latince
kril alfabesi (rusların kullandığı alfabe)
arapça
avestaların yazıldığı ixmini
ezidilerin kendilerine has alfabeleri.
arami alfabesi
pehlevilerin alfabesi.
otuzdan fazla dil bilen amerikalı dil bilimci michel chayt bu duurmu bir dil için değer olarak görüp dünyada var olan diller arasında kürdçeyi en zengin dil olarak gösterirken kullanılan ses farklılıklarını ve değişik kürd bölgelerindeki seslendirme şekillerine dikkat çeker..
ibni vahşiyye adında muhtemelen sonradan müslüman olmuş bir alim, fazıl kişi kürtlerin başka bir alfebesinin olduğundan bahseder. ki kaynak fuat sezgin e aittir. fuat sezgin not olarak şunu düşer. islam eserlerinin henüz yüzde 5 inin gün yüzüne çıkartıldığını söyler. islam eserleri deşelendiğinde neler çıkar müphem. keza kürt tarih ve kültürüde bir deşelene dursun.

kendisi de bir keldani olan ibn vahşiyye, keldani rivayetini (alfabesini) açıklarken keldanilerin bilim, ilim, hikmet ve sanatta zamanlarında yaşayan bütün kavimlerden üstün olduğunu dile getiriyor. ilk kürtlerin bu konularda keldanilerle yarıştıklarını ancak bu konularda keldanilerin kürtlerden çok üstün olduklarını ve ilk kürtlerin ziraat ve botanikte çok ileri olduklarını söyler.

ibn vahşiyye, bu dört kadim alfabeyi ele aldıktan sonra başka bir kadim alfabenin de olduğunu yazıyor. bu alfabenin 37 harfini arapça karşılığıyla yazan ibn vahşiyye, kürtlerin bu alfabenin kendilerine ait olduğunu ve buna delil olarak da penuşad ve masa...'nın bütün kitaplarını ve ilimlerini bu alfabe ile yazdıklarını delil getirmelerini aktarmıştır. ibn vahşiyye, bağdat'ta ve navus'ta bu alfabeyle yazılmış yaklaşık 30 kitap gördüğünü belirtiyor. ayrıca bunlardan 2 tanesinin şam'da kendisinin yanında olduğunu belirten ibn vahşiyye, birinin üzüm ve hurma ekimi diğerinin ise sular, suların özellikleri ve onların sahipsiz topraklarda nasıl çıkarılacağı ile ilgili olduğunu söylüyor. ibn vahşiyye, o ikisinden birini kürtlerin dilinden arapların diline tercüme ettim ki tüm insanlar faydalansın, diyerek sözü edilen kitabını sonlandırmış.
devamını gör...
264.
tarihinden beri 7 alfebede yazılmış konuşulmuş dil.
latince
kril alfabesi (rusların kullandığı alfabe)
arapça
avestaların yazıldığı ixmini
ezidilerin kendilerine has alfabeleri.
arami alfabesi
pehlevilerin alfabesi.
otuzdan fazla dil bilen amerikalı dil bilimci michel chayt bu duurmu bir dil için değer olarak görüp dünyada var olan diller arasında kürdçeyi en zengin dil olarak gösterirken kullanılan ses farklılıklarını ve değişik kürd bölgelerindeki seslendirme şekillerine dikkat çeker..
ibni vahşiyye adında muhtemelen sonradan müslüman olmuş bir alim, fazıl kişi kürtlerin başka bir alfebesinin olduğundan bahseder. ki kaynak fuat sezgin e aittir. fuat sezgin not olarak şunu düşer. islam eserlerinin henüz yüzde 5 inin gün yüzüne çıkartıldığını söyler. islam eserleri deşelendiğinde neler çıkar müphem. keza kürt tarih ve kültürüde bir deşelene dursun.

kendisi de bir keldani olan ibn vahşiyye, keldani rivayetini (alfabesini) açıklarken keldanilerin bilim, ilim, hikmet ve sanatta zamanlarında yaşayan bütün kavimlerden üstün olduğunu dile getiriyor. ilk kürtlerin bu konularda keldanilerle yarıştıklarını ancak bu konularda keldanilerin kürtlerden çok üstün olduklarını ve ilk kürtlerin ziraat ve botanikte çok ileri olduklarını söyler.

ibn vahşiyye, bu dört kadim alfabeyi ele aldıktan sonra başka bir kadim alfabenin de olduğunu yazıyor. bu alfabenin 37 harfini arapça karşılığıyla yazan ibn vahşiyye, kürtlerin bu alfabenin kendilerine ait olduğunu ve buna delil olarak da penuşad ve masa...'nın bütün kitaplarını ve ilimlerini bu alfabe ile yazdıklarını delil getirmelerini aktarmıştır. ibn vahşiyye, bağdat'ta ve navus'ta bu alfabeyle yazılmış yaklaşık 30 kitap gördüğünü belirtiyor. ayrıca bunlardan 2 tanesinin şam'da kendisinin yanında olduğunu belirten ibn vahşiyye, birinin üzüm ve hurma ekimi diğerinin ise sular, suların özellikleri ve onların sahipsiz topraklarda nasıl çıkarılacağı ile ilgili olduğunu söylüyor. ibn vahşiyye, o ikisinden birini kürtlerin dilinden arapların diline tercüme ettim ki tüm insanlar faydalansın, diyerek sözü edilen kitabını sonlandırmış.
devamını gör...
270.
bi dünya lehçesi olan dil. internetteki kürtçe sözlüklerin hemen hemen hepsi lehçeleri karşılamıyor. bir lehçede kız kardeş huşke (nasıl yazıldığını bilmiyorum) internette xwişk birinde xuhamın... bence okullara kürtçe dersleri de koyulmalı.
devamını gör...
271.
--- alıntı ---

bir hind-avrupa dili olan kürt dili, üç lehçe ile konuşulmakta ve bugün üç ayrı alfabe ile yazılmaktadır. konuşulan en büyük lehçeler, kuzey kurmancisi, güney kurmancisi (soranca) ve dimilidir (zazaca). kullanılan alfabeler ise latin, arab ve kiril alfabeleridir.

kuzey kurmancisi: bu lehçe, tüm kürt coğrafyasında konuşulan en büyük lehçedir. bu geniş coğrafyanın türkiye ve suriye parçalarının tümünde ve iran-ırak parçalarının belli kesimlerinde konuşulmaktadır. sovyetler birliği’nin ermenistan, gürcistan, azerbaycan ve türkmenistan cumhuriyetlerinde dağınık biçimde yaşayan kürtler de bu lehçeyi konuşmaktadırlar. yazılı kürt edebiyatının ilk örnekleri ve en önemli klasikleri bu lehçe ile yazılmıştır. kürdistan’ın dört parçaya bölünmesi ve yeni türkiye cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar, bu lehçe her konuda en etkin lehçe olmuştur. bu lehçe ile yazan elî herîrî, melaye cîzîri, feqiye teyran, ehmede xanî gibi şairler kürt diline ilişkin bir kültürel duyarlılığı geliştirerek, kürt diline bir edebî statü kazandırmışlardır.

güney kurmancisi (sorani): bu lehçe kürdistan’ın iran ve ırak parçalarının büyük kesiminde konuşulmaktadır. en fazla yazılı eser bu lehçe ile yayınlanmıştır.

dimili (zazaca): türkiye’deki kürt coğrafyasının dağlık bölgelerinde (siverek, çermik, dicle, bingöl, dersim, erzincan) konuşulmaktadır ve kürtçe lehçelerin içinde en fazla hawramî’ye yakındır. bu lehçe yazı diline bir türlü geçemedi. yazılı eser, birkaç dinî yazıdan başka, yok gibidir. ancak son dönemlerde bu lehçe ile de çeşitli eserler yazılmakta ve yayınlanmaktadır.

ayrıca bu lehçeye yakın (bazıları aynı dese de) ehmedê textî, şêx mistefayê beseranî (1641-1702), xanay qubadî (1700-1759), feqî qadirî hemewend, mevlâna xalid (1777-1826) ile mahzûnî gibi kürtçe’nin goranî lehçesinde kitab yazan klasik edebiyatçılar ve âlimler vardır.

kürtlerin kullandığı alfabeler ise şunlardır: latin alfabesi, türkiyeli kürtlerin tümü ve suriyeli kürtlerin büyük bir bölümü tarafından; arab alfabesi, iranlı ve ıraklı kürtlerin tümü ve suriyeli kürtlerin bir bölümü tarafından; kiril alfabesi de sovyetler birliği’nde yaşayan tüm kürtler tarafından kullanılmaktadır.

asimilasyonun en yüksek yaşandığı ve kürtlerin yüzde 98 oranında kendi millî kültürüne yabancılaştığı tek yer sovyetler birliği olmasının en büyük sebebi kiril alfabesinin zorla benimsetilmesi ve kürt hafızasının tamamen silinmesidir. bu olumsuz durumun sebebi kuşkusuz yine ülkenin bölünmüşlüğüdür. kürtler sınırları içinde kaldıkları devletlerin resmi alfabelerini kullanmak zorunda kalmakla beraber, ideolojik olarak büyük bir ön kabul ile bu asimilasyona razı olmuşlardır. kürtler için en büyük tehlike işte bu ideolojik olarak kürt kültürüne yön vermeye kadar varan eski-yeni ayrımcılığıdır.

diğer taraftan, türkiye’de kemalist rejim aracılığı ile iktidarı ele geçiren “çok uluslu emperyalist güçler” vasıtasıyla dayatılan “sahte ve uydurukça türkçe”den, anadolu’da yaşayan türk, arab milleti kadar kürtler de çok çekmiştir. hattâ en dehşet “dil imhasını” kürtler yaşamıştır denilebilir. benzer bir durum ermenistan için de geçerlidir. fetullah kaya’nın kürt basını üzerine hazırladığı eserden: “sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği’nde ermeni asıllı hakop haraziyan 1921 yılında ermeni alfabesini kürtçeye uyarladı. bu alfabe "şems" adıyla bilinir. aynı dönemde asuri asıllı ishak morogulor tarafından kürt latin alfabesi hazırlandı ve 1930 yılında kürtlerin en uzun süreli yayını olan "riya teze" gazetesinde kullanılmaya başlandı. 1944 yılında rus merkezî hükümetinin dayatmasıyla bu alfabenin kullanılması durduruldu ve heciye cindi başkanlığında bir komisyon oluşturularak kiril alfabesi kürtçeye uyarlandı.”

--- alıntı ---
devamını gör...
277.
farsça kökenli değil, farsçayla ortak kökten gelen bir dildir. ingilizceyle almanca gibi.

edit: kibirli adlı yazarımızın (#5994570) tanımında sorduğu sorulara bildiğim kadarıyla cevap vereyim:

s1: çoğu kürt vatandaş sair bölgedeki kürt’le konuşurken anlamıyor birbirini. bu yöresel fark mi? yoksa hepisi ayri telden bir dil mi konuşuyor?
c1: kürtler daha ziyade dağlık bölgelerde yaşadığından, birbirleriyle teması az oldu, dolayısıyla için her bir yöre kendi konuşmasını oluşturdu. nerede okuduğumu hatırlamıyorum, fakat aynı dili konuşan bir kavim birbirinden 500 yıl uzak kaldığında birbirini anlamaz hale geliyor. ayrıca bunda, kürtlerin yaygın bir ortak bir yazılı dili olmaması da etkilidir.

s2: farsça ile aşırı derecede benzerliği hatta sayılarının bile (her dilin kendine ait rakam isimleri vardır özgün) farsça olmasi sadece bana mi farsçanın bir kolu olduğunu gösteriyor?

bunu ingilizce ile almanca arasındaki benzerlik gibi görebiliriz. mesela

- ayn-van
- tsvay-tu
- dray-tri
- fiır-for
- fünf-fayv
- zeks-siks
- zibın-sevın
- aht-eyt
- noyn-nayn
- tseyn-ten

s3: arapça farsça türkçe kelimelerin toplanmış hali gibi görünmesi dil yapısının bir özelliği mi taklit mi? ya da söyle diyeyim dilin kendine ait özgün kaç kelimesi var?

arapça kelimeler, az ya da çok tüm müslüman kavimlerin dillerinde bulunuyor. hele ki arapların komşusu olan farsların ve kürtlerin, bir nebze de türklerin dillerinde bol miktarda arapça kelime var. farsça ile olan ortaklığı yukarda söyledik. türkçe ile olan kelime benzerlikleri de, (demokratik ya da faşist) her ülkenin merkezi kültürünün diğer kültürleri asimile etmesi gibidir. mesela ırak sınırlarında konuşulan kürtçede türkçe alıntılar yok denecek kadar azdır.
devamını gör...
279.
ikinci sorumun cevabı bu değil ama digerleri gayet güzel izah edilmiş.

neden değil? çünkü kazak da olsa türkçe diyoruz. ben farsçadan almış rakamları dediğim takdirde kürt farsçası gibi bir mana çıkar verilen cevaba göre.

dil.

edite edit: farsça rakamlarla kürtçe rakamlar ayni mi? yoksa farklı mi? bilmediğimden soruyorum.

yanı su, yek dü se farsça peki kürtçe karşılıkları nedir?
devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Benzer Başlıklar