kürtçe

nasır tutmuş boğazlardan, yorgun ve acımtırak ses tellerinden, kırışmış simalardan, korku dolu gözlerden, kuru toprak bekçilerinin, çatlak, kuru ve sönük toprağın dili...

sınıf atlamış medeniyet, özgürlük meşalesi okyanus ötesinde yanıyor, peşinden koştuğumuz garb sanayileşmiş, taş üstünde taş kalmayan ''alamanya'' çığır açmış sanayi ve makinede.

sene 1993, yer beyttüşşebab'ın gidilmemiş bir mezrası.

çamurlu postal, yanık renkli, poşulu köylünün elini eziyordu. sonra dipçiklerle vücudunu büyük bir nefret ve hırsla dövüyordu. çığlıklar, gecenin kör karanlığını yarıyordu. tüm mezra halkı kundaktaki bebeğine varan kadar, ocak'ın iç donduran ayazına teslim edilmişti. muhtar ''burada terör değil bizler varız! terör dağlarda komutan!'' sözüne karşılık, komutan muhtar'a dipçik ile cevap vermişti. muhtar yaşlıydı ve kendinden acizdi.
yere yığıldı, yüzü, gözü çamur ve kar oldu ve burnu kanadı muhtarı'ın, kan kar'a damlıyordu. tarih not düşe dursun, kadınlar mırıldanarak ağıt yakıyordu...

yerdeki poşulu adam, kımıldamıyordu. rüzgar tüm şiddettiyle eserken, azrail ruhunu kapz etmişti. suçu, kürt doğmak ve kürtçe konuşmaktı. olay mahallinden biraz uzakta nöbet tutan askerin gözyaşları kar'ı ıslattı.
askeri cip mezradan uzaklaşırken, ardında koca bir ağıt ve külfetli bir gelecek bıraktı...

öyle bir dil yoktu.

kürdü ve türkü yaratan buyuruyor ki;

insanların farklı renk ve dillere sahip olması, Allah'ın birliğine tanıklık eden âyetlerdir. (30/rum, 22)
devamını gör...
kökeni filan önemli değildir şu noktada. ister orijinal bir dil olsun, ister toplama olsun, ne halt olursa olsun. şu anda beğenilmese de kürtçe diye bir dil ve bu dili konuşan insanlar var. insanların da bu dil ile ilgili talepleri var. bunu bu şekilde kabul edecek herkes, ister hoşlanarak kabul edecek, isterse kendini yiyerek. durum bu.
devamını gör...
kürt halkının konuştuğu, başta farsça olmak üzere birçok dilden etkilenmiş dil. neredeyse ilkokula başlayınca kadar türkçe bilmiyordum. türkçe'yi sonradan öğrendim. ilkokuldayken hocama bilmeden birkaç kürtçe kelime kullanmışlığım da var hatta. hocam anlamıyordu, anlamadığı için de şaşırıyordum* neyse ki kürtçe bilen sınıftakilerden biri benim için tercüme ediyordu. fakat düzenli konuşmadığım için telaffuz konusunda sıkıntı çekiyorum. anlıyorum ama konuşamıyorum durumu yani.

kürtlerin ekseriyetle bedevi olmasından dolayı* ve kürtçe üzerine yapılan çalışmaların çok çok az olmasından ötürü kürtçe şiveler* arasında büyük farklar vardır. hatta bir ilin iki ilçesinin birbirini anlamadığı da oluyor. sebebi ise yazılı eserlerin yok gibi bir şey olmasından. bu yüzden kürtlerin çok büyük çoğunluğu kürtçe okuma yazma bilmez. hatta ben de zar zor okuyabiliyorum, çoğu kelimeyi anlamıyorum. yazma zaten yok.

okuma yazma konusunda latin ve fars alfabesi kullanılıyor. bence farsça bunun için daha uygun çünkü kürtçe farsçaya yakın. latin alfabesi her harfi karşılamıyor.

son olarak insanların eskisi gibi önyargılı yaklaşmadığını görünce mutlu oluyorum açıkçası. kürt halkının büyük çoğunluğu da böyle düşünüyor. eskiden sokakta kürtçe konuşmaya utanıp çekinirken şimdi türk arkadaşlarımla şaka amaçlı kürtçe konuştuğum da oluyor. anlamayıp kıl oluyorlar ben gülüyorum. onlar da anlıyorlar, gülüyorlar*
devamını gör...
binbir türlü asimilasyon politikasına rağmen, baskıya rağmen, zulme rağmen yok olmamış, gönüllü hamalları dengbejleri aracılığıyla bugüne gelebilmiş güzel dil. her dil kadar güzeldir...

ve her dil kadar ayetidir rabbin, okunması gereken...
devamını gör...
kürdçe ile farsça arasında çok yakın benzerlikler vardır. tıpkı kürdlerin bin yıllardır farsilerle aynı coğrafyaları paylaşmaları gibi. kürdçe farsçanın bir lehçesidir. ama günümüz farsçasının bir lehçesi değildir. kürdlerin farsilerden geldiği söylentileri kadar kürdceninde farscanın bir kolu olduğu doğruluğu vardır. nasılki araplarla israiloğulları, ilk ortaasya türkleri moğollarla kardeş-akraba topluluklar ise kürd ler de farslarla aynı kökten gelirler.

binlerce yıl kadar önce doğu farsları yerleşik düzene geçerken, batı farsları göçebe kalmayı yeğlemişler. o zamanın batıdaki göçebe farsları bugünkü kürtlerin, zazaların, leklerin, lorların, bahtiyarilerin atalarıdır. farsça ile kürdçe arasındaki 1000 yıllık ayrılık sonucu aralarındaki anlaşma oranı %50 ye kadar düşmüştür. bu nedenle artık kürdçeye farsçanın bir lehçesi diyemiyoruz. kürdçe artık başlı başına bir dildir. ayrıca kürdçede önemli bir rol oynayan adların, fransızcada olduğu gibi eril ve dişil olarak cinslere göre ayrımı olayı farsçada yoktur.

çünkü bir dilin diğer dilden olan farklılığını anlamak istiyorsak her iki dilden iki kişinin birbirleriyle karşılaştırıp konuşturmamız gerekiyor. eğer anlaşıyorlarsa o dil etkilendiği dilin etkisinde devam ediyordur. anlaşamıyorlarsa diller birbirinden ayrılmıştır.
kürdçe ile farsça arasındaki ilişki türkçe ile özbekçe arasındaki ilişkiye benzer. özbeklerde türk tür, türkiye türkleride. siz bir özbekle anlaşabilen türkiye türküne rastlayabilirmisiniz!?.

bin yıldan bu yana farsçadan ayrılması artık farslarla kürdleri çevirmen olmadan biribirilerini tam olarak anlayamaz hale getirmiştir.

bu tür dillerdeki ayrışmayı sadece farsiler yaşamamış batı avrupa da yaşamıştır. ispanyolca, italyanca, fransızcan latinceden geldiği gibi, ingilizce köken olarak bir cermen dilidir.

insan hakları evrensel beyannamesinin ilk maddesi.

(türkçe)

bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. akıl ve vicdana sahiptirler, birbirlerine karşı kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.

(farsça)

heme merdom azad be dunya miyayend o der heysiyet o hoquq ba hem beraberend. heme daraye huş o vecdan hestend o bayed be yekdiger ba ruhe beraderi reftar konend.

(kürdçe)

hemu mirov azad ten dinyaye ü di weqar ü mafan de wekhevin. hemü xwedi hiş ü vicdan in ü dive li hember hev bi ruhe bratiye bilivin.
devamını gör...
öğrenmek istediğim dillerden babam (bkz: ev çi ya) tanımında yazmıştım, 19 yaşında çetinkol köyüne atandığında tek kelime bilmiyomuş. Bir ay boyunca patates yedim diyor dil bilmiyor çünkü.sonra öğrenmeye başladım her gittiğim yere not defterimle gittim yeni kelime duydum mu yazdım öyle öyle öğrendim bir de yazınca eksileyecekler var biliyorum türkülerden öğrendim şiwan perver dinlerken demişti. Bu yaz o köye ilk defa gittik, ilk başta birbirlerine yabancı kültürler, tarafların tedirginliği, sonra yapılan yol arkadaşlığı ve 20 senenin üstünde bir zaman sonra gözler dolu sürdürülen sohbetlerle hissedilen vefa. Köy bi ara boşaltılmak zorunda kalmış* eski köy yeni köy var orda. Eski camii oraya da gittik köylüler götürdü o gözleri o samimiyeti anlatamam demem o ki yabancılamak isterseniz yabancı gelir yabancı gidersiniz samimane bir şeyler paylaşıldığında ise 20 sene sonra her evden buyur edilen bir dostlukla karşılanırsınız. Şu arapça mevzumu bi halledeyim 5 aylık fransızcayı da bitirdikten sonra ufak ufak öğrenmeye başlayıp, teyzelere ez (bkz: kurmanci ni zanim) demek zorunda kalmayacağım inşallah.
devamını gör...
hakkında çokça geyik dönmektedir. bunların içinde en dikkatimi çeken de şudur ki; kürtlerin birbirini anlamaması... yahu arkadaş, bir insan söyler; dersin ki hadi neyse,... ama internetten, çeşitli sözlüklerden, insanlardan duyduklarımın çoğu bu yönde...
hatta biri demişti ki, komşu köyler birbirini anlamıyor... el insaf... bu kadar da olmaz yaw...
bu konuda bi sır verecem size, yaklaşın yamacıma: öyle bi şey yok! valla bak... kesinlikle...
e şimdi diyeceksiniz ki bu söz nerden çıktı o zaman? el cevap: son 20-25 yıl içine doğan çocuklar, benim de içinde bulunduğum nesil doğru dürüst kürtçe bilmiyor. biliyor da kem küm... tabi aynı nesilden olup da çok iyi kürtçe konuşanlar da var. ama ona öyle bişey diyemezsin. çünkü o, suriye'de bi kürt köyüne gitse, hiç bi zorluk çekmez, rahatlıkla anlaşır. ama çocukluğu aşağı yukarı 90'lara denk gelen kürtlerin önemli bir kısmının kürtçesi çok zayıf. istisnalar hariç. peki bi önceki kuşağa bakalım: babam değil kürtçenin kurmancî lehçesini; kürtçenin bütün lehçelerini - ki sorani lehçesi türkiye'de konuşulmuyor - anlıyor... çünkü "kürtçe" biliyor. komşu köylerin birbirlerini anlamaması olayı da tamamen hikayedir, dezenformasyondur. benim içinde bulunduğum nesil için sadece şöyle bi durum söz konusudur: botan bölgesinde konuşulan kürtçeyi daha kuzeydeki ki - mesela ığdır'daki - bir kürt anlamak da zorlanabilir. çünkü botan bölgesinde konuşulan kürtçe saflığını en iyi şekilde korumuştur. ancak erzurum, ığdır vs. için bu durum geçerli değildir. ayrıca işin bir de 90 yıllık asimilasyon yönü var...

belki de bu kadar yazmaya gerek yoktu. sadece şu soruyla işin içinden çıkabiliriz: 90 yıldır unutturulmaya çalışılan bir dil bu kadar dağınık, düzensiz, sistemsiz ise neden hala kürtçe konuşuluyor ve konuşulması yönünde ısrar ediliyor? pkk'yı at bi kenara; pkk 30 yıldır var. peki ya öncesinde neden ısrarla unutulmadı?

edit: imla
devamını gör...
sayı sistemi farsça denilen dil.

konuştuğun türkçenin de sayı sistemi yok bu mantıkla. kazakçadan almışsın sayı sistemini. bak kazakçanın sayılarına:

1. bir
2. iki
3. üş
4. tört
5. bes
6. altı
7. jeti
8. segiz
9. togız
10. on
devamını gör...
okulumda seçmeli olarak dersleri veriliyor. üstelik bayağı bayağı da veriyorlar ha. italyanca ve ispanyolca'ya ait iki ders varken kürtçe için dört beş tane. vaktim olsa alır öğrenirdim neden olmasın.
devamını gör...
iki kürt bile konuşurken birbirini anlamayıp, sıkılınca sohbetin belli bir kısmından sonra türkçe konuşmaya başlıyorken sizin kürtçe öğrenme hevesiniz beni benden aldı. tatlı mezopotamya balıkları sizi ya.

bilinmemesi durumunda eksikliğini hiçbir zaman çekmeyeceğiniz konuşma şekli. he konuşunca da insanların size garip ve üzülür gibi bakışlarına maruz kalırsınız.
devamını gör...
ahmet kaya'nın albüm yapmak istediği anadiliydi. yaptırmadılar. linç ettiler ve sürgün gitti fransa'ya. sonrasında ise ölüsü geldi adamın. ülkede en çok dinlenene şarkıcılardan birisi belkide birincisi idi kendisi. ülkenin kurucu iradesinin devrimlerinide eleştirecek şekilde ibretlik bir tespit yapmışlar. umarım anlaşılır ibretlik kısmı. çünkü insanları kandırmak, onları kandırıldığına inandırmaktan daha kolaydır derler. neyse ben yinede şansımı deneyeyim. bugün ülke kurulduğundan beridir neden terör var sorusununda cevabı olabilecek nitelikte bir tarihi tespiti aşağıya bırakıyorum.

devamını gör...
üniversitede yurtta erkek yurdu vardı karşımızda. arada ordan bir kürkçe şarkî gelirdi. hep o şarkı. Allah ım nasıl bir gûzel. dinlemeye doyamazdım ama o şarkıyı ben bulamadım hiç. isterdim ulaşayım, şarkı üstûme sinsin, ne diyor, anlayayım, bileyim. *
devamını gör...
kurmançi, sorani, zazaki ve gorani lehçelerini barındıran dil. hint avrupa dil ailesine mensup olduğu yönünde bir şey yazmamız sizi kızdırsa da öyledir. farsça ve arapça ile etkileşime girmesi coğrafik ve tarihsel arka plan düşünülünce yadsınmamalı.
devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Benzer Başlıklar