pakistan

deprem olduğu söyleniyor. 6.7 deniyor, inşallah doğru değildir!!
devamını gör...
dış işleri bakanlığı türkiye'ye destek veren ve türkiye ile dayanışma içinde kalacaklarını belirten bir mesaj yayınlamış ülke.

devamını gör...
çin'in fiili sömürgeleştirmeye çalıştığı ülke. 283 milyar dolarlık ülkeye 60 milyar dolar yatırım nedir birader? o kadar kredinin ödenmesi mümkün değil, sonuçta çin borçlara karşılık pakistan'da yaptığı stratejik yatırımlara konacak.
devamını gör...
kanlı bir seçim süreci yaşayan dost ülke.
1 haftada 3 saldırı gerçekleşti.
ölü sayısı 200'ü geçmiş durumda.
saldırıları ışid/daeş'in horasan kolunun gerçekleştirdiği söyleniyor.
devamını gör...
sarı ateş trump'ın iran'daki protestolara destek verdikten sonra twitine doladığı ülke.

hep aynı muhabbeti yapıyor, o kadar para verdik falan filan.

abd, afganistan ve pakistan derse sen çin anla..
devamını gör...
"yemin ederim ki hz. muhammed son peygamberdir." ifadesi, "inanıyorum ki hz. muhammed son peygamberdir." şeklinde değiştirildi diye yer yerinden oynayan ülke. kusura bakmasınlar böyle bir ülkenin geri kalması, uluslararası platformda küçük görülmesi için ekstra bir durum içinde kalmasına gerek yok. dış mihrak olsam bunlar artık olmuş diye düşünür, daha ne uğraşcam der yoluma bakarım o derece. inanıyorum demek yemin etmekten daha kuvvetli bir ifade oysa. biz ne yeminler gördük hepsi yalan üzerineydi.
devamını gör...
kardeş ülke... bir şeyler oluyor ama ne olduğunu anlayamadım. halk seçim yasasını protesto etmek için 20 gündür sokaklarda. polisle yaşanan gerginlikler sonucu 6 kişi öldü, 200 kişi yaralandı. hükümet orduyu göreve davet etti ancak ordu bir adım atmıyor sanırım. son olarak da adalet bakanı istifa etmiş.
devamını gör...
şu sıra abd'nin tazyiki ile muhatap. abd zaten bildiğiniz gibi, katakulli işlerle iş bitirme peşinde.

--- alıntı ---

abd’den pakistan’a yönelik üst düzey tehditlere bir cevap da ülkenin genelkurmay başkanı kamer cavid bajva’dan geldi. “herhangi bir saldırı söz konusu olduğunda düşmanımız onarılmaz kayıplarla karşı karşıya kalacaktır. her maceraperestliğe uygun bir yanıt verilecek”

--- alıntı ---

abd muhtemelen üstü örtülü terör ile tehdit etti. abd'nin kodamanları da tehdit etmekten geri durmadı. ne çeviriyorlar bilemiyoruz.
devamını gör...
yerel bir gazetede yayımlanmış güzel bir yazı ile hakkında malumatımızın artacağı ülke. belki son gelişmelerin de ne anlama geldiğini daha iyi anlayabiliriz.

--- alıntı ---

kitle imha silahları ve biyolojik füzeler bulunduğu konusunda hiçbir delil olmadığı halde hunharca ırak'a saldıran abd'nin sıradaki askeri hedefi pakistan’ı seçeceğinden asya endişe ediyor. ürküten senaryo: sıradaki kim? pakistan'ın islam ülkeleri içindeki en büyük askeri gücü ve nükleer silahlara sahip tek müslüman ülke konumunda bulunması ve kuzey kore'ye nükleer teknoloji ihraç ettiği şeklinde batı basınında çıkan kasıtlı haberler haydut abd'nin askeri müdahalesine sebep olabilir. iran'la uzun sınır hattını paylaşan pakistan'ın, bit yavrusu suudi arabistan ile ilişkileri yemen savaşından beri kötü. tekrarlanan suudi isteklerine rağmen askeri bloğa katılmayı kesin olarak reddetti. hepsi bu kadarla kalsa iyi. islam ülkeleri arasında parlamenter sistemle yönetilen türkiye'ye benzeyen tek ülke. pakistan ile türkiye arasında askeri ve ekonomik güçlü işbirliği var.

bölgesel sorunları çözmede güvenilirliği şüpheli beyaz saray yönetiminin pakistan'a olan yaklaşımını sertleştirme kararı aldığı öne sürüldü. nato üyesi olmayan ülkeyle diplomatik ilişkilerin seviyesini düşürme, insansız hava araçlarıyla yapılan saldırıları genişletme, yardımları kısıtlama gibi bir takım tedbirler üzerinde tartışmalar sır değil. körfez'den sonra 'doğu'yu da karıştırmaya uğraşan abd'nin pakistan'dan talepleri 11 eylül saldırısından sonra bitmek nedir bilmedi. abd, afganistan'da taliban karşısında zorlandıkça pakistan'a yüklendi. aç gözlü washington yönetimi tatminsizliğin doruğuna çıkıp, pakistan'ı adı konulmamış bir savaşla açıkça işgal etti. amerikan savaş uçakları, insansız hava araçları ve komando birlikleri pakistan topraklarında yüzlerce operasyon düzenlediler. kırk binden fazla sivili katleden, çoğu kez pakistan'dan habersiz saldırılar düzenleyen abd ile girdiği ittifakta asla iflah olmayan pakistan 50 yıllık zoraki müttefikliğinin bedelini ağır bir şekilde ödedi. taliban’ı kurup destekleyen abd'nin, pakistan'a attığı öbür 'kazık' düşmanı hindistan'a karşı bir müttefik kazanma vaadiydi. ancak kahpe abd 'kıvırınca' sonuç pişmanlık ve hüsran oldu. afganistan ile bozuştuğu yetmezmiş gibi 2001 sonrasında kabil'de pakistan karşıtı bir yönetim kuruldu.

orta asya ve ortadoğu'nun buluştuğu iran'ın güney doğusunda devrim muhafızları komutanlarına yönelik kanlı saldırı abd'nin pakistan ile iran ilişkilerini bozmaya yönelik tehlikeli bir hareketlenmenin önemli ipuçlarını veriyor. krizden felakete doğru yalpalayan ülke, nihayetinde kendinin bir piyon olduğu sonucuna vardı. pakistan'ı saldırı hedefinin dışında bırakmayı amaçlayan ''suya sabuna dokunmayan'' şeklinde bir yaklaşım üzerine kurulu dış politikası, siyasi-ekonomik istikrarı bıçak sırtında tutuyor. yahut yerel bir deyimle söylemek gerekirse: ''dhobi ka kutta: na ghar ka, na ghat ka''. yani pakistan, çamaşırcının köpeği gibi; ne evine ait, ne de işine. 'görünen köy'; hem kendisi, hem de etrafındakilerle sessizce savaşan bu mazlum devletin, kanayan yaralarını temizlemek için uzun süreye ihtiyacı olacak...

--- alıntı ---

buradan
devamını gör...
dünyada ülkemize hakiki manada dostluk besleyen çok az ülkeden biri. rusya krizinde gerekirse atom bombalarımızı türkiye ye veririz diyerek en yakın dostluğu göstermiştir ülkemize.

muhammed tahir ül kadri adlı hain sebebiyle yapılan yargı darbesi başarılı olmuş ve maalesef ülke kaosa teslim edilmiştir.
devamını gör...
gittiğinde nefret eder döndüğünde çılgınca özlersin. böyle de garip bir ülkedir. kendine has bir kosusu vardır ki yıllarca duymasan da duyduğun an tanırsın. özledim seni acayip ülke. insanının umarsızlığını bile.
devamını gör...
zamanında bu ülkeden bir mevdudi geçti. işte bu alimi barındıracak kadar nasipli bir ülkedir diye düşünürüm hep.

ayrıca pakistan islami hassasiyetlerin yoğun olarak yaşandığı bir yerdir. halkın islama karşı samimiyeti, ahlakında ve yaşayışında islamı ön plana alması batılı devletlerce engellenmeye çalışılmıştır hep tarih boyu.

bu böyle değil midir, sen islam'a bir adım atınca o ayağı koparmaya çalışmıyorlar mı?
devamını gör...
zamanında afganistan'dan kontrolsüzce aldığı ve geri göndermediği milyonlarca mülteci yüzünden günümüzde çok büyük sıkıntılar çeken ülkedir. acaba başka hangi ülkelerde böyle bir şey var.
devamını gör...
amerikada yaşayan fetösü ülkeye döneceğini açıklamış. bizde başaramadıklarını orada başarmışlar. acaba başka hangi ülkelerde böyle trojanlar var.
devamını gör...
yıllardır türkiye'den koparmak için cia'nın hedefinde.

cemaat darbesi orada da denenebilir.
devamını gör...
--- alıntı ---

pakistan anayasa mahkemesi, aile üyelerinden bazılarının panama belgeleriyle ortaya çıkan yolsuzluk iddialarına karıştığı gerekçesiyle başbakan navaz şerif'in görevden uzaklaştırılmasına karar verdi.

mahkeme heyeti, şerif ailesine panama belgeleriyle hakkında kara para aklama ve yurtdışında mülk alma suçlamaları nedeniyle açtığı dava sonucunda başbakan navaz şerif'i görevinden uzaklaştırdı. navaz şerif'in ömür boyu siyasetten men edilmesine karar verildi.

mahkeme ayrıca, maliye bakanı muhammad ıshaq dar'ı ve pakistan ulusal meclisi üyesi ve başbakan navaz şerif'in damadı muhammad safdar awan'ı da görevinden uzaklaştırdı.

--- alıntı ---

panama belgeleri yeni yayınlanmadı. üzerinden 1 yıl geçtikten sonra böyle bir gelişmenin olması da ilginç tabi. milyonlarca belgeden bahsediliyordu...

olayın adli kısmı bir tarafa, siyasete bir müdahale olarak kabul edilebilir. anayasa mahkemesi müdahaleleri bize çok tanıdık geliyor.

"panama menşeili mossack fonseca adlı kurum tarafından 214 binden çok off-shore kurum için düzenlenmiş olan 11.5 milyon gizli belgeyi tanımlar. belgelerde bu kurumların ortakları ve yöneticilerinin de isimleri geçmektedir. adı geçen isimler arasında çok sayıda ülkenin varlıklı kişilerinin, siyasetçilerinin adı yer almaktadır. 1970'li yıllardan bu yana tutulan kayıtlar 2.6 terabayt büyüklüğündedir. belge almanya'nın süddeutsche zeitung gazetesine ve abd merkezli ınternational consortium of ınvestigative journalists kurumuna iletilmiştir. "
devamını gör...
katar konusunda o da sahaya iniyor: "pakistan, katar'a asker gönderme kararı için meclise önerge verdi. katar'ın 20.000 kadar asker talebinin karşılanabileceği duyuruldu."

pakistan hangi saikle asker gönderecek? yani abd ve s.arabistan karşısında mı yer alacak? elbette değil ancak bu ekseni dengelemek için muhtemelen. peki hangi eksen gereği. benim gördüğüm çin-rusya-iran-ab ekseni ile hareket ediliyor. türkiye de mecburen bu eksende. zaten gördüğümüz kadar bu hamlenin bir ucu da çin'in yeni ipek yoluna dokunuyor. çin bölgede çatışma istemiyor. güzergahtaki tüm ülkelere ihtiyacı var..

tabi olayın sadece bir boyutu bu, diğer boyutunda da yinen bununla dolaylı bağlantılı enerji mücadelesi. katar'ın rezervi çok. milyar dolarlarla ifade ediliyor. abd bu paraya göz koymuş gibi görünüyor. katar ve iran ortak hareket ediyor bu konuda. bu rezerv çıkarılıp dünya pazarına çıkılırsa rusya'yı geçerler. burdaki gaz da doğu akdeniz'e aktarılabilirse bundan türkiye de faydalanır. aslında ilk proje buydu ve sonra suriye olayı ile bu proje sekteye uğradı...
devamını gör...
pakistan’ın kuzeybatısındaki paraçinar kentinde cuma çıkışında şiileri hedef alan intihar saldırısı gerçekleşmiş ilk belirlemelere göre, 22 kişi ölü, 70'den fazla kişi yaralı. rabbim yardımcıları olsun. saldırıyı henüz üstlenen yok.
devamını gör...
bünyesinde bir adet atatürk caddesi barındıran ülke. insanı çok enteresandır. asla randevularına zamanında gelmezler, sözlerini tutmazlar, çevirip numara vermekten hiç çekinmez erkekler. gerçi önceden beğendikleri kadınlara taş atarlarmış. bizi çok seviyorlar."türkiye'den geldim" deyince kalkıp ceketini ilikleyen adamlar gördüm.
devamını gör...
dünyada bize illa bir kardeş ülke seçilmesi gerekse aday göstereceğim ülke.
çok şükür aramız iyi, halkı da bizi şaşılacak derecede çok seviyor.
hatta pakiastanla aramızın bu kadar iyi olmasından hindistan rahatsız.
devamını gör...
geçenlerde israil ile "nükleer" merkezli bir tartışma yaşadı twitter üzerinden.

olay sonradan ortaya çıktı ki israil'in böyle bir resmi açıklaması olmamış, pakistanlı yetkili resmi olmayan bir açıklamaya cevap vermiş. neyse bu başlık altına geliş sebebim bu değildi, haber şu:

"pakistan'da şii türbesinin içinde mühimmat ve uçaksavar çıktı."

haber teyitli değil. ancak iran'ın kolları uzundur ve şiileri mobilize etme konusunda üstüne yoktur. haber doğruysa iran burda da hazırlık yapıyor demektir.
devamını gör...
hindistan tamam da iran tarafından havan toplarına maruz kalması düşündürücü.

hindistan-pakistan gerilimi giderek artıyor. ne kadar da tesadüfi değil mi. bir bu eksikti dünyada tekrar eski defterler açılacak gibi. peki kim kimin müttefiki? pakistan artık abd'nin sağlam müttefiki değil. pakistan hindistan'dan koparıldı bu zamanının çok güçlü bir hamlesiydi. hindistan'ı dengelemek için bunu yaptılar.

hindistan ile abd-ingiltere sıkı fıkı ilerliyor. pakistan o hatta değil ve karşı hatta daha yakın duruyor. tüm bunların ötesinde küresel silah baronları her durumda karlı. petrolden beklenen gelir düşük olunca silah satışları devreye giriyor. yahut bunu döngü şeklinde yapıyorlar. bir süredir çok yoğun silah satışları oluyor. almaya gönüllü olmayanların da eski yaralarını kaşıyorlar. nasıl olsa her devletin bir miktar yarası var. yoksa da pehdahlıyorlar.

keşmir sorunu ve tekrar sınırda karşılıklı çatışmalar başlamış ufaktan.

edit: abd başkan adayılız hillary clinton pakistan'da darbe olmasından korkuyormuş. bunu da ekleyelim ki resim eksik kalmasın. gelişmeleri izliyoruz..
devamını gör...
iran ile münasebetleri konusunda pek bilgim olmamakla birlikte ilişki düzeyini epey merak ediyorum. wiki'ye göre ülkenin yaklaşık %20'si şiilerden müteşekkil. oran doğruysa epey yüksek. ve şöyle bir cümle eklemişler: "pakistan iran'dan sonra, dünyanın ikinci büyük şii nüfusa sahip ülkesidir."

iran'ın pakistan'ın tarlalarını sürüp sürmediğini bilmiyoruz ama afganistan'ı epey sürdüğünü sonradan anladık.

iranlı bir komutan biz olmasaydık abd afganistan'da el-kaide'ye karşı başarılı olamazdı minvalinde bir şeyler söyledi yakın zamanda. bilindiği üzere el-kaide ve pakistan istihbaratı bağlantısı güçlü. içeriye elbette eleman sızdırmışlardır fakat mesele sızdırmanın da ötesinde görünüyor.

son günlerde şunu çok duymaya başladım, "pakistan asıllı bilmem nerenin vatandaşı, pakistan asıllı ama..." en son haber ise şu: "almanya'da seyyid musatafa h. isiminde bir pakistanlı iran'a casusuluk suçundan gözaltına alındı."

demek ki iran pakistan'ı da epey sürmüş ama hangi maşayı kullanmış henüz bilmiyoruz. biliyorsunuz en son medine saldırısında olaya karışanların pakistan asıllı olduğu yazılmıştı. olan önce ışid'e havale edildi ama sonradan işin içinde iran'ın olduğu iddia edildi. pakistan asıllı şiiler diye haberler geçildi sosyal medyada ve s.arabistan'ın buna cevap vereceği söylendi.

tüm bunların yarısı bile doğru olsa iran şiileri çok müthiş kullandığını söyleyebiliriz. sayıları az olmakla birlikte bir o kadarda etkili. bu bana yahudileri hatırlattı, sayıları çok az ama müthiş etkili. elbette bir bağlantı yok!
devamını gör...
varsa tek kardeş ülkemiz pakistan olmuştur, tarih boyunca tereddütsüz kardeşliği ve kardeşliğimiz tartışılamaz. dost ülke, kardeş halk. her zaman gönlümüzle yanınızdayız. sizin yanımızda olduğunuzu bilmekte çok güzel. pakistanlı kardeşlerimi yürekten destekliyor sevgi saygı ve muhabbetle gönlümün bir köşesine koyuyorum.
devamını gör...
haber ajanslarına göre; lunaparkta bomba patlatılmış yaklaşık elli kişiye yakın vefat olduğu söyleniyor.
size ne vaad ettilerde; çoluk çocuğu öldürecek kadar canileştiniz...
devamını gör...
aslına bakarsan çok delikanlı memleket. lakin kafasını bile kaldırmasına müsaade etmiyorlar.
devamını gör...
genelkurmay başkanı, " şayet iran'ın, suudi arabistan'a bir müdahalesi olursa; iran'ı haritadan sileriz." diye açıklama yapmış... yaşanan son suud-iran gerilimine bakınca insan bir tedirgin olmuyor değil...

t: atom bombasını kendi imkanlarıyla yapan ilk müslüman devlet.
devamını gör...
7.7 büyüklüğünde depremme sarsılmış ülke.
doğal olarak ölülerden bahsediliyor.


Allah yardımcıları olsun.
devamını gör...
cive pakistan şarkısı ile bize sevdirilmeye çalışılan ülkeydi. ben hatırlamasam da anlatılanlardan öle olduğunu biliyom. hatta ziya ül hak denen diktatör bizim melek evren paşanın kankisiymişti. bilgi yannış olabilir, biliyom hemen mesaj atarsınız. ay yirin lan.
devamını gör...
--- alıntı ---

pakistan'ın güneyindeki liman kenti karaçi'de, bir otobüse düzenlenen silahlı saldırıda ilk belirlemelere göre 41 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 20 kişi yaralandı.

--- alıntı ---
anadolu ajansı.

ah dünya ah...
devamını gör...
pakistan hükümeti idam cezasının geçici olarak durdurulmasıyla ilgili moratoryumu kaldırdı ve idam cezaları tekrar uygulanmaya başlayacak. pakistan'da şu anda idam mahkumu 8 bin kişi var ve bunların hepsi idam edilecek.

o değil de 8 bin kişi nedir? bir ülkede idama mahkum edilmiş bu kadar insan nasıl olur?
devamını gör...
müzakere politikasını askıya almasının bedelini okul katliamıyla ödemişti. yetmemiş, şimdi de ''terör suçları'' için idamı geri getirme gibi bir hamleye girişti ki ipin ucunda 500 kişi var. hiç mi akıllanmazsınız bre!
devamını gör...
pakistan. (پاكستان)

güney asya’da bir islâm ülkesi.

ı. fizikî ve beşerî coğrafya
ıı. tarih
ııı. kültür ve medeniyet

güneyinde uman denizi bulunan pakistan güneydoğuda hindistan, kuzeydoğuda çin, kuzeyde afganistan ve batıda iran ile komşudur. idarî bakımından belûcistan, kuzeybatı serhad, pencap ve sind eyaletleriyle kabile toprakları ve federal başkent bölgesi’ne ayrılır. resmî adı pakistan islâm cumhuriyeti, yüzölçümü -tartışmalı cammû ve keşmir bölgeleri dışında- 803.943 km², nüfusu 165.000.000 (2007 tah.), başşehri islâmâbâd (529.000), diğer önemli şehirleri eski başşehir olan karaçi (10.032.000), lahor (5.452.000), faysalâbâd (2.009.000), ravalpindi (1.410.000), mültan (1.197.000) ve haydarâbâd’dır (1.167.000).


ı. fizikî ve beşerî coğrafya

pakistan etrafı dağlarla çevrili çukur bir çanak içinde yer alır. bu çanağın kuzey kenarında uzanan hindukuş, karakorum ve himalayalar’da yer yer 7000 metreyi geçen birçok doruk vardır (godwin austen: 8611 m.). ülkenin batı bölümünde orta yükseklikte dağlar yayılış gösterir; burada pakistan ile afganistan arasında ulaşımı sağlayan ünlü hayber geçidi bulunur. güneybatıdaki belûcistan bölgesi çöl ve yarı çöl özelliğinde bir plato görünümündedir. başşehir islâmâbâd ile uman denizi arasındaki ovalar ülke topraklarının yaklaşık üçte ikisini kaplar. pakistan’ın en önemli tarım ve yerleşim bölgesi olan bu düzlük alanın kuzey kesiminde indus ve dört kolunun içinden geçtiği pencap ovası, onun aşağısında sulama çalışmalarından önce çöl yapısı gösteren sind ovası, daha güneyde çorak ve ıssız bir kıyıda geniş bir delta ovası yer alır. güneydoğuda hindistan sınırı boyunca tar çölü uzanır.

ülkenin doğusu coğrafya literatüründe “pencap tipi” adı verilen yazları yağışlı muson ikliminin, batısı kışları yağışlı karasal iklimin (veya bozulmuş akdeniz iklimi) etkisi altındadır. güney kesimindeki alçak düzlüklerde ise tropikal iklim görülür. pakistan genelde kurak bir ülkedir. yıldan yıla büyük değişiklikler gösteren yağış miktarı ovalarda 150 mm. dolayındayken dağlarda 1500 milimetreye kadar çıkar. bu iklim şartlarına bağlı olarak bitki örtüsü çok fakirdir. toprakların yalnızca % 4,6’sını kaplayan ormanlar kuzeydeki dağların yamaçlarında yer alır. indus nehrinin batısında ise bozkırlar uzanır. başlıca akarsu ülkenin can damarı olan indus’tur. ülkeyi boydan boya geçerek uman denizine dökülen bu nehrin üzerinde sulama ve enerji amaçlı birçok baraj kurulmuştur, ayrıca nehirden ulaşım amacıyla da faydalanılır.

2003’te dünyanın altıncı kalabalık ülkesi olan pakistan yüksek doğum oranı (% 2,08) sebebiyle son derece genç bir nüfus yapısına sahiptir ve bu şartlar altında insan sayısının yüksek oranlarda artarak 2025 yılında 300 milyona yaklaşacağı tahmin edilmektedir. nüfusu teşkil eden değişik etnik unsurlar içinde en kalabalık olanlar pencâbîler’dir (% 60); onlardan sonra sindliler (% 11), peştular (% 9), urduca konuşan halklar (% 6,3), jatlar (% 6) ve belûcîler (% 2,6) gelir. resmî dil urduca olmakla birlikte ingilizce de yaygın biçimde konuşulur ve ikinci resmî dil kabul edilir. nüfusun % 97’ye yakın bölümü müslümandır; hıristiyanlar ve hindular küçük azınlıkları oluşturur. kilometrekareye 191 kişinin düştüğü ülkede nüfus dağılımının sulamalı tarımla yakın ilişkisi vardır; en kalabalık kesimler sulak pencap bölgesiyle peşâver ve ravalpindi çevreleridir. kuzeydeki dağlık alanlarla belûcistan ve doğudaki çöllük alanlar ise ülkenin en seyrek nüfuslu bölgeleridir.

pakistan genelde bir tarım ülkesidir. tarım alanlarının büyük bir bölümünü oluşturan indus nehrinin suladığı ovalarda daha çok çeltik, pamuk ve buğday yetiştirilir; diğer önemli tarım ürünleri tütün, şeker kamışı, turunçgiller ve hurmadır. ekonomide tarımdan sonra hayvancılık önemli yer tutar. ancak kişi başına düşen hayvan sayısının yüksekliğine rağmen besicilik yöntemlerinin geriliği sebebiyle süt ve et üretimi düşüktür. hayvancılık aynı zamanda geleneksel halı, kilim dokumacılığına ve deri sanayiine temel teşkil eder. kıyı balıkçılığı oldukça gelişmiştir. yer altı kaynakları zengin sayılır. petrol ve kömür madenciliğinin önemsizliğine karşılık doğal gaz üretimi son yıllarda hızlı bir gelişme göstermiştir. büyük bölümü belûcistan-pencap sınır bölgesinden elde edilen doğal gaz boru hatlarıyla sanayi merkezlerine taşınır. ülke topraklarından ayrıca büyük çapta kireç taşı, kromit, alçı ve düşük nitelikli demir cevheri çıkarılır.

sanayi gelişme aşamasındadır ve önemli ölçüde tarım ürünlerinin işlenmesine dayanır. bunların başında, büyük şehirlerdeki modern fabrikaların yanı sıra küçük yerleşme merkezlerindeki tezgâhlarla da yürütülen dokumacılık ve şeker üretimi gelir (özellikle peşâver bölgesinde). son yıllarda ara ve yatırım mallarına da yönelen sanayi tesislerinin çoğu karaçi limanı ile sind ve pencap bölgelerindeki şehirlerde toplanmıştır. daha çok amerika birleşik devletleri, japonya, ingiltere, almanya, malezya ve körfez ülkeleriyle yapılan dış ticarette en fazla pamuk, pirinç, tekstil ürünleri, halı, kilim, deri ve balık satılır; petrol, gıda ürünleri, gübre ve kimyasal maddelerle demir çelik, otomobil ve çeşitli makineler satın alınır. ihracattaki artışa rağmen dış ticaret bilançosu açık vermektedir (ihracat ithalâtın % 80 kadarını karşılar). ancak yabancı ülkelerde çalışan işçilerin gönderdikleri dövizler bu açığın kapatılmasına katkıda bulunmaktadır.

en gelişmiş ulaşım sektörü karayollarıdır. karaçi’den çıkan ana karayolları ve demiryolları lahor ve ravalpindi üzerinden peşâver’e ulaşır. 1978’de pakistan’ın kuzeyini çin’e bağlayan “dostluk otoyolu” açılmıştır. ülke içi hava ulaşımı çok gelişmiş olup en işlek havaalanları karaçi, lahor, ravalpindi ve peşâver’dedir; karaçi aynı zamanda başlıca liman şehridir. ülke, ekim 2005’te kuzey bölgelerini büyük oranda tahrip eden bir deprem felâketi yaşamış, 100.000’den fazla insan ölürken 3 milyon civarında kişi evsiz kalmıştır.

bibliyografya:

ahmet ardel, klimatoloji, istanbul 1973, s. 355, 359; a.mlf., “pâkistan”, ia, ıx, 499-503; ibrahim atalay, kıtalar ve ülkeler coğrafyası, izmir 1999, s. 179-182; ramazan özey, dünya ve ülkeler coğrafyası, istanbul 2000, s. 28; the world almanac and book of facts 2004, new york 2004, s. 825; ibrahim güner - mustafa ertürk, kıtalar ve ülkeler coğrafyası, ankara 2005, s. 238-241; sarah ansari, “pākistān”, eı² (fr.), vııı, 246-250; “pakistan”, gelişim büyük coğrafya ansiklopedisi, istanbul 1981, vııı, 2137-2164; “pakistan”, bertelsmann: bugünkü dünyamız atlas ansiklopedi, gütersloh 1993, ııı, 78-81.

ibrahim güner


ıı. tarih

ülkenin 1947’den önceki tarihi genelde hindistan ile ortaktır (bkz: hindistan). bölgede bağımsız bir devletin kurulması xx. yüzyılın ilk yarısında yaşanan tarihî ve siyasî gelişmelerin sonucudur. hindistan’ın tamamen sömürge haline getirilmesiyle neticelenen 1857 büyük hint ayaklanması’ndan sonra ingilizler bu olaydan öncelikle müslümanları sorumlu tutmuşlardı. böylece bir zamanlar hâkim bulundukları topraklarda bütün siyasal, kültürel ve ekonomik haklarını kaybeden müslümanlar belli bir içe kapanış döneminin ardından kendi durumları ve ülke meseleleriyle daha aktif biçimde ilgilenmek üzere siyasî faaliyetlere yöneldiler. hindistan kongre partisi’ni (ındian national congresse) bir hindu partisi saydıkları için 1906’da hindistan müslümanları birliği’ni (all ındia muslim league) kurdular. ı. dünya savaşı ve sonrasında ingiltere’nin kendilerine verdiği, osmanlı devleti’nin ve hilâfetin geleceğiyle ilgili taahhütleri yerine getirmemesi sebebiyle ülkede ingiliz sömürgeciliğine karşı tavır alan hindular’la ortak hareket etmeye başladılar (bkz: hindistan hilâfet hareketi). ancak 1924’te hilâfetin ilgası üzerine bu birliktelik bozuldu. buna karşılık bağımsızlık arayışları yoğunlaştı. 1928’de hindistan kongre partisi’nin açıkladığı anayasa taslağı müslümanlarla hindular arasında bağımsızlıkla ilgili derin görüş ayrılıklarını gündeme getirdi; bu sebeple müslümanlar da kendi taslaklarını hazırladılar. müslümanların tezi hindistan kongre partisi’nin teklif ettiği eşit haklara sahip hindistan vatandaşlığı fikrinin hindu çoğunluğun bulunduğu bir sistemde işlemesinin mümkün olamayacağı, bunun yerine nüfus yoğunluğuna dayalı özerk bölgelerin kurulması gerektiği şeklindeydi. bu tartışmalar arasında 29 aralık 1930’da muhammed ikbal, hindistan’ın kuzeybatısında ve doğusunda iki bölgeden oluşacak ayrı bir müslüman devleti fikrini ortaya attı. mevlânâ muhammed ali, muhammed ali cinnah gibi toplum önderleri de bu fikrin savunucuları arasında yer aldı. baskı altında kalan ingiliz hükümeti hindistan’ın geleceği konusunda taraflar arasında görüşmeler başlattıysa da bundan bir sonuç alınamadı. 1935’te çıkarılan hindistan idare kanunu, ingilizler’in ülkeden ayrılmaya niyetli olmadıkları yönünde yorumlanınca hem hindular’dan hem müslümanlardan tepkiler geldi. 1937’de yapılan seçimlerde hindistan müslümanları birliği umduğunu bulamadı ve hükümeti kongre partisi kurdu. bu arada giderek yoğunlaşan bağımsızlık talepleri aynı zamanda hindu-müslüman toplumsal ilişkilerini de gerginleştirdi ve ülkenin pek çok yerinde çatışmalar baş gösterdi.

ıı. dünya savaşı’nda hindistan’ın sağlayacağı katkılar karşılığında bağımsızlık isteyen kongre partisi’nin bu talebinin reddi üzerine istifa etmesiyle müslümanlar için yeni bir dönem başladı. 1940’ta lahor’da yapılan hindistan müslümanları birliği toplantısında ilk defa müstakil bir islâm ülkesi olarak pakistan adı ortaya atıldı ve müslümanların çoğunlukta bulunduğu bölgelerin bağımsız bir devlet çatısı altında birleştirilmesi fikri tartışıldı. çavdherî rahmet ali gibi cambridge’de öğrenim gören bir grup öğrencinin formülleştirdiği “temiz ülke” anlamına gelen “pâkistan” ismi müstakbel ülkenin eyaletlerinin adları olacak pencap, afgan (kuzeybatı serhad eyaleti), keşmir ve sind kelimelerinin baş harfleriyle belûcistan’ın son ekinden meydana getirilmişti. kongre partisi bu durumun ülkenin parçalanması anlamına geleceği görüşüyle uzun süre direndi. ancak gerek yoğunlaşan toplumsal çatışmalar gerekse herhangi bir bölge halkının kendi isteği dışında bağımsız hindistan’da yaşamaya zorlanamayacağı anlayışıyla nihayet razı oldu. 1945’te yapılan seçimlerde hindistan müslümanları birliği’nin parlamentoda müslümanlara ayrılan 495 sandalyeden 467’sini kazanması bağımsız devlet fikrinin büyük bir çoğunlukla benimsenmiş olduğunu gösterdi. ıı. dünya savaşı sonrasında ingiltere’de iktidara gelen işçi partisi kamuoyunun baskısı yüzünden hindistan’dan çekilme sürecini başlattı. ingilizler’in üzerinde durduğu federal yapı çözümünün hindular’ca ancak geçici bir süre için kabul edilebilir görülmesi, müslümanların hindular’ın çoğunlukta bulunduğu bir ülkede gelecekleri hakkındaki endişelerini arttırdı ve kalıcı çözümün bağımsız devletler olduğu fikrinde ısrar edilmesine yol açtı. bu arada şiddetini arttıran toplumsal çatışmalar ve katliamlar tarafları bu çözümün bir an evvel hayata geçirilmesi hususunda ikna etti. genel vali lord mountbatten 3 haziran 1947’de ingiltere’nin çekilmesiyle hindistan’ın doğusunu ve batısını içine alan iki bölgeli bir devlet (doğu ve batı pakistan) halinde pakistan devleti’nin kurulmasını öngören planını açıkladı. buna göre sind, belûcistan ve kuzeybatı serhad eyaleti tamamen, bengal ve pencap nüfus yoğunluğu esasına göre pakistan’a katılıyordu. bu plan hindu ve müslümanlarca kabul edildi; 18 temmuz 1947’de ingiliz parlamentosu durumu onayladı ve plan 14 ağustos 1947’de fiilen uygulamaya konuldu.

bölünmenin ardından iki taraflı büyük bir göç hareketi başladı. bu arada yoğun toplumsal çatışmalar ve katliamlar meydana geldi. bu süreçte çoğunluğu müslüman olan 250.000’den fazla insan hayatını kaybetti. hindistan’da kalan müslümanların kitlesel akınıyla 10 milyon civarında göç alan pakistan’ın bir devlet olarak durumu hindistan’a göre daha ağırdı. hindistan’ın ülkenin idarî geleneğiyle kurumlarını, maddî zenginliklerini ve kaynaklarını devralmasına mukabil her şeyi yeni baştan oluşturmak durumunda kalan pakistan’ın aynı zamanda birbiriyle toprak bağı bulunmayan iki bölgeli bir yapıdan meydana gelmesi, milyonlarca göçmenin yol açtığı sıkıntılar, bölgesel, etnik ve kültürel farklılıkların ortaya çıkardığı zorluklar ve çatışmalar pakistan’ı ilk günden bekleyen tehlikelerdi. ayrılma planına göre ülkede bulunan sayıları 500 civarındaki nizamlık, nevvâblık, racalık, prenslik ve sultanlık gibi özerk yönetimler hindistan ve pakistan’dan diledikleriyle birleşmekte serbesttiler. bunların büyük çoğunluğu hindistan’da kalmayı tercih ederken cûnâgerh pakistan’ı seçmiş (fakat üç ay sonra hint askerleri tarafından işgal edildi), cammû-keşmir ise pakistan’la bir ön anlaşma yaparak kararını daha sonra vereceğini bildirmişti. ancak hindistan’ın 1948’de bu bölgeyi de işgali iki ülke arasında günümüze kadar süren keşmir anlaşmazlığını ve savaşları başlattı. birleşmiş milletler’in müdahalesi sonucunda sağlanan ilk ateşkesin ardından keşmir, pakistan ile hindistan arasında fiilen ikiye ayrıldı; fakat büyük kısmında hindistan’in işgali sürdü. pakistan tarafında kalan bölge ise âzad keşmir adıyla daha sonra idarî yapıya dahil edildi.

bağımsız pakistan’ın ilk genel valisi (devlet başkanı) sıfatıyla bütün gelişmelerde rol alan muhammed ali cinnah’ın önderliğinde kurulan pakistan’ın ilk başbakanlığına liyâkat ali han getirildi (1947-1951). yeni anayasa hazırlanıncaya kadar 1935 tarihli hindistan idare kanunu’nun bazı değişikliklerle uygulamada kalması kararlaştırıldı ve federal bir yönetim biçimi benimsendi. cinnah’ın 1948’de vefatının ardından ülkede siyasî istikrarsızlık ve karışıklıklar dönemi başladı. başbakan liyâkat ali han ekim 1951’de bir suikast sonucu öldürüldü. cinnah’tan sonra devlet başkanlığına seçilen gulâm muhammed han, bengalli hoca nâzımüddin’i başbakanlığa getirdiyse de keşmir krizinin ardından yaşanan ve hazırlanacak anayasanın dinî karakteri üzerinde yoğunlaşan tartışmalar, hoca nâzımüddin’in başbakanlıktan alınarak yerine muhammed ali bugra’nın görevlendirilmesine yol açtı. bir müddet sonra devlet başkanının yetkilerini azaltmayı planlayan kurucu meclis gulâm muhammed han tarafından dağıtılarak yeni bir kurucu meclis oluşturuldu. fakat gulâm muhammed 1955’te yerini tümgeneral iskender mirza’ya bırakmak zorunda kaldı. iskender mirza’nın başbakanlığa getirdiği çavdheri muhammed ali döneminde pakistan’ın bir islâm cumhuriyeti olmasını öngören anayasa yürürlüğe konuldu (şubat 1956). buna göre devlet başkanının yetkileri azaltılıyor, doğu ve batı pakistan’ın millî mecliste eşit sandalyeye sahip olacağı ve her ikisinin kendi hükümetlerinin bulunacağı bir yönetim modeli benimseniyordu. eylül 1956’da çavdheri muhammed ali başbakanlıktan çekildi ve yeni hükümeti kuran hüseyin şehid sühreverdî zamanında doğu pakistan meclisi özerklik kararı aldı. yaşanan belirsizliklerin ardından iskender mirza, ekim 1958’de anayasayı yürürlükten kaldırıp meclisi ve siyasî partileri kapatarak sıkıyönetim ilân etti. fakat başbakanlığa getirdiği general eyyûb han bir müddet sonra onu devirerek devlet başkanlığını da üstlendi. eyyûb han’ın on yıl kadar süren yönetimi sırasında temel özgürlükler ve siyasal faaliyetler kısıtlandı; pek çok makama askerî kişiler tayin edildi. oluşan tepkiler ve hindistan’a karşı girişilen başarısız bir savaşın ardından gelen baskılar sonucunda eyyûb han görevini mart 1969’da ağa muhammed yahyâ han’a bırakmak durumunda kaldı. aralık 1970’te yapılan seçimlerden güçlü çıkan avamî birlik partisi ve pakistan halk partisi’nin gerek doğu pakistan’ın özerkliği meselesini halletmekte, gerekse meclis’in öngörülen sürede yeni bir anayasa hazırlamadaki başarısızlıkları üzerine yahyâ han mart 1971’de meclisi süresiz kapattı. bu arada doğu pakistan’da başlayan genel greve batı pakistan askerleri tarafından sert bir şekilde müdahale edilince iç savaş çıktı. hindistan’ın da savaşa karışmasıyla doğu pakistan aralık 1971’de bengladeş adıyla bağımsızlığını ilân etti. bunun üzerine yahyâ han çekilmek zorunda kaldı (1972).

yahyâ han’ın yerine geçen pakistan halk partisi başkanı zülfikar ali butto ilk defa ülkede sol politikaları gündeme getirdi; nisan 1973’te kabul edilen yeni anayasa ile de başbakan olarak elinde geniş yetkiler topladı. mart 1977’deki seçimlerde butto başarılı olmasına rağmen, millî cephe adıyla birlikte hareket eden muhalefetin seçimlerde usulsüzlük yapıldığını öne sürmesinin ardından yaşanan karışıklıklar sırasında genelkurmay başkanı muhammed ziyâülhak idareye el koydu (temmuz 1977). butto’yu tutuklatan ziyâülhak cumhurbaşkanlığını ilân etti ve yönetimin islâmîleşmesi sürecini başlattı. butto bir muhalif milletvekilini öldürtmek suçundan nisan 1979’da idam edildi. ziyâülhak ülkede siyasal faaliyetleri yasakladı ve seçimleri süresiz erteledi. aynı dönemde sovyetler birliği’nin afganistan’ı işgaliyle pakistan afgan direnişinin merkezi oldu ve birkaç milyon afgan mülteciyi barındırdı; ayrıca bu süreçte hem amerika birleşik devletleri hem de islâm ülkelerinin geniş desteğini aldı. ziyâülhakk’ın aralık 1984’te halkoyuna sunduğu islâmlaşma programı büyük çoğunlukla kabul edildi. ertesi yıl sıkıyönetim kaldırıldı ve siyasî partiler faaliyetlerine başladı. ziyâülhak ağustos 1988’de şüpheli bir uçak kazasında öldü. devlet başkanlığı görevini üstlenen gulâm ishak han’ın kurdurduğu geçici hükümet tarafından aynı yılın kasım ayında yapılan seçimlerden zülfikar ali butto’nun kızı benâzir butto’nun başkanlığındaki pakistan halk partisi en büyük parti olarak çıktı ve butto bağımsız milletvekillerinin desteğiyle hükümeti kurdu; ancak eylül 1990’da yolsuzluklara karıştığı gerekçesiyle cumhurbaşkanı gulâm ishak han tarafindan görevden alındı. 24 ekim 1990’da gerçekleştirilen seçimlerden sonra kurulan nevâz şerif hükümeti 16 temmuz 1993’te cumhurbaşkanı gulâm ishak han ile birlikte istifa etti. 6 ekim 1993’te yapılan erken genel seçimlerde yine pakistan halk partisi birinci parti oldu ve benâzir butto bağımsızlarla iş birliği yaparak hükümeti devraldı. cumhurbaşkanlığına ise önce geçici olarak vesîm seccâd, 14 kasım 1993’te de fâruk ahmed legārî seçildi. fakat çok geçmeden benâzir butto yine yolsuzluklara karıştığı gerekçesiyle cumhurbaşkanı tarafından görevden alındı. 3 şubat 1997 tarihinde yapılan erken seçimleri nevâz şerîf’in liderliğindeki pakistan müslüman birliği kazandı. ekim 1999’da general pervez müşerref bir darbe ile yönetime el koydu, 2001’de de devlet başkanı refik tarar’ın istifasının ardından kendini devlet başkanı ilân etti. daha sonra vatana ihanet ve yolsuzluklarla suçlanan nevâz şerîf, suudi arabistan’a sürgüne yollandı. ekim 2002’de gerçekleştirilen genel seçimler sonucunda pakistan müslüman birliği’nden zaferullah han cemâlî başbakan oldu. ancak haziran 2004’te onun istifası üzerine yerini geçici olarak aynı partinin lideri çavdheri şücâat hüseyin devraldı; ardından 27 ağustos 2004’te millî meclis şevket aziz’i başbakanlığa getirdi.

bibliyografya:

khalid bin sayeed, pakistan: the formative phase, karachi 1960; chaudri khaliquzzaman, pathway to pakistan, london 1963; h. w. hodson, thae great divide, london 1969; foundations of pakistan: all-ındia muslim league documents (ed. syed sharifuddin pirzada), karachi 1969, ı-ıı; m. a. aziz, a history of pakistan, lahore 1979; shan muhammad, the ındian muslims: a documentary records, new delhi 1980; quaid-i-azam mohammad ali jinnah papers (ed. zawwar husain zaidi), ıslamabad 1993-2006, ı-xıı; hamid yusuf, pakistan: a study of political developments 1947-97, lahore 1999; m. rafique afzal, pakistan: history and politics, 1947-1971, oxford 2002; mahmood safdar, pakistan: political roots and development, 1947-1999, karachi 2002; ı. talbot, pakistan: a modern history, london 2005; pervez musharraf, ın the line of fire: a memoir, new york 2006; pakistan 2005 (ed. ch. h. kennedy - c. botteron), oxford 2006; sarah ansari, “pākistān”, eı² (ing.), vııı, 241-244; syed sajjad husain, “bengladeş”, dia, v, 445; rekin ertem, “cinnah”, a.e., vııı, 16-18; azmi özcan, “hindistan”, a.e., xvııı, 75-81; saiyid athar abbas rizvi, “keşmir”, a.e., xxv, 326.

azmi özcan *
devamını gör...
pakistan. ııı. kültür ve medeniyet

pakistan’da islâm ve islâmî kurumlar. pakistan’ın egemenliği altındaki topraklara ilk islâm akınları hulefâ-yi râşidîn devrinde başlamış, ancak emevîler’den velîd b. abdülmelik devrinde muhammed b. kāsım es-sekafî tarafından bölgenin bir kısmı fethedilebilmiştir (91/710). bölgenin islâmlaşmasında en büyük pay gazneliler’e ait olmakla birlikte diğer türk devletlerinin de büyük çaba gösterdiği bilinmektedir. hücvîrî, muînüddin çiştî, bahâeddin zekeriyyâ mültânî, nizâmeddin evliyâ gibi mutasavvıflar bu yörenin islâmlaşmasında önemli rol oynamıştır.

müslümanların hindular’la aynı toprakları paylaşmasının gelecek nesiller için ciddi bir tehlike oluşturduğunu söyleyen ve bunların birbirinden ayrılmasını isteyen muhammed ikbal, müslüman bir devlet kurulması düşüncesini 1930 yılında ilâhâbâd’da yapılan hindistan müslümanlar birliği toplantısında açıkça ifade etti; yönetim biçimi olarak liberal ve esnek bir islâm devleti önerisinde bulundu. pakistan’ın kurucusu ve ilk genel valisi olan muhammed ali cinnah da büyük ölçüde ikbal gibi düşünmekteydi. pakistan’da islâmlaşmanın ilk adımı olarak anayasa çalışmaları temmuz 1947’de seçilen kurucu meclisle başladı. meclisin hazırladığı 7 mart 1949 tarihli hedefler kararnâmesi’nde pakistan’ın bir islâm devleti olacağı, anayasanın da islâmî esaslara göre hazırlanacağı ifade ediliyor ve islâmî prensiplere sık sık atıfta bulunuluyordu. bir süre anayasa yerine geçen bu kararnâmede devletin hukuk sistemi ve yönetimiyle ilgili somut taahhütler yoktu. anayasa çalışmaları sırasında aralarında seyyid süleyman nedvî ve muhammed hamîdullah’ın da bulunduğu beş kişiden oluşan islâmî öğretiler kurulu oluşturuldu (1950). ancak bu kurulun hazırladığı raporlar yöneticiler ve kurucu meclis tarafından yeterince dikkate alınmadı. kurucu meclisin hazırlayıp 7 eylül 1950’de genel kurula sunduğu ilk anayasa taslağı tepkiler ve protestolar sonunda geri çekildi. bunun üzerine başbakan liyâkat ali han, farklı ekollere mensup otuz üç âlimi islâmî bir anayasa taslağı hazırlamakla görevlendirdi. bunlar 21-24 ocak 1951 günlerinde bir araya gelerek yirmi iki madde üzerinde görüş birliğine vardı. ancak ne bu taslak ne de 1952 ve 1954’te hazırlanan taslaklar kanunlaşabildi.

ocak 1955’te oluşturulan yeni kurucu meclis dördüncü anayasa taslağına yeni bir şekil verdi. taslak 23 mart 1956 tarihinde pakistan’ın ilk anayasası olarak kabul edildi. bu anayasada devletin adı pakistan islâm cumhuriyeti olarak belirtiliyor ve anayasanın giriş bölümünde pakistan müslümanlarının islâm’ın emir ve öğretilerini uygulamaları isteniyordu. 1956 anayasası 7 ekim 1958’de general eyyûb han tarafından yürürlükten kaldırıldı. yerine konulan askerî darbe yasasında devletin adı pakistan olarak değiştirildi. eyyûb han 23 ekim 1961’de vakıf yasasını yürürlükten kaldırarak vakıfların emlâkini devletleştirdi. buralardan elde edilen büyük gelirlerden bir kısmı dinî işler ve din görevlileri için ayrıldı. 8 haziran 1962’de yürürlüğe giren yeni anayasada pakistan “demokratik devlet” olarak tanımlanıyor, tavsiye niteliğinde karar alacak olan islâm düşüncesi konseyi kurulması öneriliyor, ayrıca islâmî ilimler alanında araştırmalar yapmak üzere bir müessese oluşturulması isteniyordu (afzal ıqbal, s. 79-80).

yahyâ han, 1962 anayasasını 24 mart 1969’da yürürlükten kaldırıp askerî yönetimi iş başına getirdi ve geçici bazı kanunlar çıkardı. 1971’de bengladeş’in pakistan’dan ayrılmasından sonra 1972’de geçici anayasa devreye sokuldu. 10 nisan 1973’te kabul edilen ve pakistan’ı islâm cumhuriyeti olarak tanımlayan yeni anayasa 14 ağustos 1973’te yürürlüğe girdi. anayasanın 2. maddesinde devletin resmî dininin islâm, resmî dilinin urduca olduğu belirtiliyordu. anayasada kanunların islâmî emir ve yasaklara uygun olması gerektiği vurgulanıyor, ayrıca zekât, vakıflar ve camiler için kurumlar ve organizasyonlar oluşturulması gereği ifade ediliyordu.

pakistan halk partisi başkanı zülfikar ali butto’nun ilk seçimlerden sonra üstlendiği başbakanlık yıllarında (1971-1977) bazı islâmî değerler öne çıkarılmaya çalışıldıysa da bunlar göstermelik olarak algılandı ve toplumu tatmin etmedi. butto döneminde bir yandan ülkede islâm sosyalizmi projesi uygulanmaya çalışılırken öte yandan genel olarak islâm’ın pakistan’daki merkezî konumuna vurgu yapılıyordu. butto, 31 mart 1972’de yayımladığı bildirgeyle vatandaşlarına pakistan’ın en büyük ve en güçlü islâm devleti olması için yoğun çaba göstermeleri yönünde çağrıda bulundu.

devlet sisteminin sosyalizme doğru kaydırılmasından rahatsız olan genelkurmay başkanı ziyâülhak askerî bir darbeyle iktidarı ele geçirmesinin (1977) ardından islâm’ın toplumda daha fazla etkin olması için çalışmalar başlattı. 1980’de yeni anayasayı yürürlüğe koydu. 27 mayıs 1980 tarihinde islâmâbâd’da federal şer‘î mahkeme kuruldu. ülkede urdu diline önem verildi. ilk, orta ve yüksek öğretime çeşitli seviyelerde dinî dersler konuldu, mevcut olanlar arttırıldı. ziyâülhak, başbakan muhammed han cüneco’yu demokratikleşme adına islâmî kanunları uygulamamak ve islâmlaşma’yı yavaşlatmakla suçlayarak mayıs 1988’de görevden aldı. 29 mayıs 1988’de meclisi feshetti ve 15 haziran 1988’de şeriat kanunu’nu uygulamaya koydu. bu kanunla islâm hukuku pakistan’ın üst hukuku ve hukuk kaynağı ilân edildi.

pakistan’ın kuruluşundan itibaren yürütülen islâmlaştırma faaliyetleri âlimlerin toplumun ihtiyaç duyduğu konuları merkeze almak ve islâm’ın temel kaynaklarından hareket etmek yerine dar bakış açılarını kabul ettirmeye çalışmaları sebebiyle başarıya ulaşamamıştır. ingilizler’in hint alt kıtasında hâkim güç olmasından sonra ortaya çıkan fikir akımları ve dinî cemaatler pakistan devleti’nin kuruluşunun ardından varlığını sürdürdü. cemaat mensuplarından bir kısmı, özellikle devletin kuruluş sürecinde anayasanın islâm’a uygun olması için yoğun çalışmalar yaptı. bunlardan bazıları, kādiyânîlik düşüncesini benimseyen yöneticilerin etkin olduğu hükümetler tarafından kamu düzenini bozdukları gerekçesiyle yargılandı ve ölüm cezası dahil çeşitli ağır cezalara çarptırıldı. mevdûdî, muhammed ahmed kādirî ve emîn ahsen ıslâhî bunlar arasında zikredilebilir. pakistan’da toplum üzerinde etkin olan islâmî cemaatler arasında en eskisi ehl-i hadîs grubudur. bugün de varlığını sürdüren bu grubun toplum üzerindeki gücü fazla değildir. pakistan’da en etkin grup hanefî mezhebine sıkı sıkıya bağlı, tasavvufî neşveye sahip diyûbendî cemaatidir (bkz: dârülulûm; medrese [hint alt kıtası]). şeyhülhind mahmud hasan diyûbendî’nin öğrencilerinden şebbîr ahmed osmânî’nin pakistan’ın kurulmasından sonra tesis ettiği cem‘iyyet-i ulemâ-i islâm, 1919’da ingilizler’e karşı yürütülen siyasî faaliyetleri organize etmek için kurulan cem‘iyyet-i ulemâ-i hind’in pakistan kolu gibidir. mevlânâ fazlurrahman’ın liderliğindeki grup son zamanlarda etkin bir siyasî çizgi takip etmektedir.

kurucusu ahmed rızâ han birelvî sebebiyle birelvî cemaati diye anılan, fakat kendilerini cemâat-i ehl-i sünnet olarak adlandıran hareket, ilmî faaliyetler ve entelektüel yapı itibariyle diyûbendî cemaatinin seviyesine ulaşamamıştır. cemaat mensupları, 1948 yılında cem‘iyyet-i ulemâ-i pakistan adıyla oluşturdukları parti vasıtasıyla siyasî faaliyette bulunmakta ve seçimlere katılmaktadır (bkz: medrese [hint alt kıtası]; rızâ han birelvî). mevdûdî’nin önderliğinde pakistan’ın kuruluşundan önce örgütlenen cemâat-i islâmî ülkedeki en etkin dinî gruplardan biridir (bkz: cemâat-i islâmî). muhammed ilyas kandehlevî tarafından 1926 yılında delhi’de tesis edilen cemâat-i teblîğ mensupları her yıl çeşitli ülkelerde geniş katılımlı toplantılar yaparak faaliyetlerini sürdürmektedir (bkz: cemâat-i teblîğ). cemâat-i islâmî’den ayrıldıktan sonra 1958’de tanzîm-i islâmî adıyla bir grup oluşturan ıslâhî hareketin yönetimini 1966’da isrâr ahmed’e bıraktı. bu grup halen isrâr ahmed başkanlığında faaliyetlerini sürdürmektedir. dinî konularda kur’an’ı tek hareket noktası kabul eden ehl-i kur’ân’ın (kur’âniyyûn) çeşitli organizasyonları ve grupları vardır. inâyetullah han meşrikī’nin 1931 yılında kurduğu haksâr hareketinin de pakistan’ın dinî-siyasî tarihinde önemli bir yeri bulunmaktadır.

pakistan müslüman nüfusunun yaklaşık dörtte biri şiî’dir; ca‘ferîler en geniş şiî grubunu oluşturur. ülkede bulunan iran kültür merkezleri bu kesimle koordineli hizmet vermektedir. ca‘ferî cemaatinin tahrîk-i nifâz-ı fıkh-ı ca‘ferî adlı bir siyasî partisi ve bazı medreseleri vardır. daha çok karaçi bölgesinde etkin olan ismâilîler sayıları az olmakla birlikte malî güç ve teşkilâtlanma bakımından ülkede söz sahibidir. anayasanın islâm dışı azınlık ilân ettiği kādiyânîler ülkenin çeşitli şehirlerine yayılmıştır. çiştiyye ve kādiriyye pakistan’da en yaygın tarikatlardır.

eğitim ve öğretim. pakistan’da 2006 yılı itibariyle okuma yazma oranı % 55-60 kadardır. üniversite mezunlarının oranı ise % 3’tür. eğitimde kadınların oranları erkeklere göre daha düşüktür. üniversiteler arasında sadece uluslararası islâm üniversitesi’nde kızlar için ayrı kampüs bulunmaktadır. ülkede 100’den fazla devlet ve özel sektör üniversitesi, ayrıca ingiliz eğitim sistemine göre lise sonrası öğrenim veren birçok kolej vardır. pakistan’ın en eski yüksek öğretim kurumu 1864’te lahor’da açılan government college’dir. binlerce öğrencisi olan kolej 2002 yılında government college university adını almıştır. 1882’de kurulan pencap üniversitesi ülkenin en büyük eğitim kurumu olup 350.000’den fazla öğrenci barındırmaktadır. 1 ekim 1913’te peşâver’de açılan ıslamia college günümüzde peşâver üniversitesi’ne bağlı olarak hizmet vermektedir. pakistan devleti’nin kuruluşundan sonra sırasıyla sind (1947), peşâver (1950), karaçi (1950) üniversiteleri açılmış, bunları lahor’daki mühendislik ve teknoloji (1961), islâmâbâd’daki kāid-i a’zam (1965), allâme ikbal açık öğretim (1974), milletlerarası islâm (1980) üniversiteleri, âzad cammû-keşmir üniversitesi (1980), özel ağa han üniversitesi (karaçi, 1983), lahor yönetim bilimleri üniversitesi (1986), bilim ve teknoloji millî üniversitesi (ravalpindi, 1991), özel bahria (karaçi, islâmâbâd, 2001) ve milletlerarası refah (islâmâbâd, 2002) üniversiteleri takip etmiştir. yüksek öğrenimi düzenlemek için kurulan university grants commission, pervîz müşerref döneminde higher education commission (hec) adını almış ve geniş yetkilerle donatılmıştır. devletin kuruluşu sırasında urduca’nın millî dil olması ve eğitimin bu dille yapılması öngörülmüş, ancak bu tam olarak hayata geçirilememiştir. on beş kadar dil ve lehçenin konuşulduğu günümüz pakistan’ında halkın büyük bir çoğunluğu ana dilleri olmamasına rağmen urduca’yı konuşmaktadır. ingilizce ortak anlaşma dili olarak varlığını her zaman korumuştur. pakistan dil kurumu (muktedire kavmî zübân), urduca’nın etkin olması için kapsamlı çalışmalar yapmaktadır. ana dilleri pencâbî, sindî, peştu, belûcî ve keşmîrî olanlar urduca ve ingilizce öğrenmekte, giderek ana dillerinden kopmakta, sadece ingilizce öğrenim görenlerde ise bir kültürel yabancılaşma ortaya çıkmaktadır. urduca ve ingilizce’nin yanında diğer dillere yönelik herhangi bir engelleme söz konusu olmamakta, devlet televizyon ve radyolarında mahallî dillerde de yayım yapılmaktadır.

din eğitimi ve islâm araştırmaları. pakistan’da ilk ve orta öğretim ders müfredatı içerisinde din dersleri de yer almakta, üniversitelerde seçmeli veya zorunlu kategorilerde bazı dinî dersler bulunmaktadır. bütün eğitim kurumlarında arapça özendirilmekte ve ders olarak okutulmaktadır. dinî eğitim daha çok cemaatlerin kontrolündeki medreselerle üniversitelerin islâm araştırmaları fakültelerinde yapılmaktadır. ingilizler’in hint alt kıtasına hâkim olmasından sonra medreselerin sayısında ve müfredatında önemli değişmeler olmuştur. bugün medreselerde 600.000’den fazla öğrencinin öğrenim gördüğü tahmin edilmektedir. medrese mezunları devletin açtığı imtihanlarda başarılı oldukları takdirde lisans diploması almaktadır. ancak lahor yüksek mahkemesi’nin ve yargıtay’ın 2005 yılında medrese mezunlarının lise diplomasının denkliğini kabul etmemesi ciddi bir sıkıntı doğurmuştur. amerika’daki 11 eylül olayından ve londra’daki 7 temmuz 2005 patlamalarının ardından medreseler üzerinde baskı uygulanmaya başlamıştır. bu baskıları azaltmak için kurulan ittihâd-ı tanzîm-i medâris-i dîniyye medreselerin haklarını savunmaya çalışmaktadır. pakistan üniversitelerinin büyük bir kısmında islâm araştırmaları bölümleri bulunmaktadır. bunlar arasında pencap, karaçi, peşâver, bahâvelpûr islâm ve islâmâbâd’daki allâme ikbal açık öğretim üniversiteleri zikredilebilir. özellikle islâmâbâd’daki milletlerarası islâm üniversitesi, islâmî ilimlerin en köklü biçimde öğretildiği eğitim kurumudur. anayasa gereği kurulan ıslamic research ınstitute bu üniversiteye bağlıdır. yedi fakültesi bulunan üniversitenin öğrenim dili arapça ve ingilizce’dir. ülkede islâm araştırmaları yapan bağımsız kurumlar da vardır. karaçi’deki the ıslamic research academy, ıslamic culture and research centre, ıslamic documentation and ınformation centre; haydarâbâd-sind’deki şah veliyyullah akademisi; islâmâbâd’daki national hijra council; lahor’daki idâre sekāfet-i islâmiyye, ıslamic research academy, birleşik arap emirlikleri emîri şeyh zâyid b. sultan en-neheyân tarafından pencap, karaçi ve peşâver üniversitelerinde 1985 yılında kurdurulan sheikh zayed ıslamic ınstitute / centre bu kurumlardan bazılarıdır. 1962 anayasası ile oluşturulan ıslamic research ınstitute’nün, adı muhammad hamîdullah library olarak değiştirilen kütüphanesi bir araştırma kütüphanesi olup 1998’de hükümet tarafından national library of ıslamic research olarak ilân edilmiştir. lahor’da bulunan pencap üniversitesi kütüphanesi, pencap halk kütüphanesi, kāid-i a’zam kütüphanesi, islâmâbâd’daki pakistan millî kütüphanesi, karaçi’deki karachi central library ülkedeki diğer büyük kütüphanelerdir. islâmâbâd’daki pak-ıran centre of persian studies adlı merkezin de yazma ve matbu eserler bakımından zengin bir kütüphanesi mevcuttur.

edebiyat. hint alt kıtası, barındırdığı ırklar ve diller sebebiyle edebiyat alanında büyük bir zenginliğe sahiptir. bengal, asam, bihâr, tamil, gucerât, kerelâ, dekken, leknev, delhi, racistan, keşmir, sind, belûcistan, pencap bölgelerinin özgün edebiyatları vardır. hint alt kıtasında 1947’den önce müslümanlar gayri müslimlerle birlikte yaşıyor ve karşılıklı etkileşim içinde bulunuyordu. pakistan’ın kurulması ile başlayan göçlerde geniş müslüman kitleleri hint alt kıtasından göç ederek başta sind bölgesi olmak üzere pakistan’a yerleştiler. böylece zengin bölgesel kültür ve edebî ürünler de pakistan’a intikal etti. pakistan edebiyatında bu renkliliği bugün de görmek mümkündür. bilhassa muhammed ikbal ile zirveye ulaşan islâmî edebiyat sonraki dönemlerde na‘t geleneğiyle devam etmiştir. serbest konularda dinî literatür bir hayli zengindir. hikâye, roman, hâtıra, biyografi türünden edebiyat ürünlerine halkın rağbeti fazladır. edebî eserlerde toplum içindeki zengin-fakir ilişkileri, evlenme, siyasî kargaşanın toplumsal etkileri, göçün getirdiği problemler, ayrışma öncesi toplumsal hayatın hikâyesi gibi konular yer alır. bazı yazarlar, islâm adına kurulan bir devlet olmasına rağmen pakistan yönetiminde ve yeni toplumda ortaya çıkan çarpıklıklara vurgu yapar. özellikle butto zamanında sayıları bir hayli artan sosyalist düşünceli yazarların ortaya koydukları ürünlerde maddeci bir bakış açısı görülür. seccâd zahîr, ihtişâm hüseyin, mümtâz hüseyin bu edebiyatçılar arasında sayılabilir. düşünce bakımından orta yolu tutan edebiyatçılar arasında âl-i ahmed server başta gelir. kelîmüddin ahmed, selâhaddin ahmed, muhyiddin zor, vekār azîm de bu grup içinde mütalaa edilir. dinî ve millî içerikli batı tarzı roman türünün öncüsü aynı zamanda bir kur’an tercümesi de bulunan mevlevî nezîr ahmed’dir (ö. 1912). asıl adı dhanpat rai srivastava olan ve preym çend (prem chand) diye bilinen romancı hem hint hem urdu dillerinde roman ve hikâyeciliğin zirvesindedir. müslüman olmamasına rağmen romanlarında toplumun ıslahı konularını öne çıkarır. şefîkurrahmân, müstansır hüseyin tarar, saâdet hasan manto, gulâm abbas, ahmed nedîm kāsımî, ârif abdülmetîn, mes‘ûd eşher, intizâr hüseyin, münîr niyâzî, zafer ikbal, hatice mestûr, mecîd emced, pervîn şâkir, ahmed faraz, eşfak ahmed, mümtaz müftî, muhammed münşâ yâd, hâlide hüseyin, kudretullah şihâb, mazharü’l-islâm, yûnus câvid şiir, hikâye ve roman alanlarındaki eserleriyle urdu edebiyatı ve mahallî edebiyatlarda anılmaya değer isimlerdendir. keşmir asıllı bir aileden gelen saâdet hasan manto’nun bunlar arasında ayrı bir yeri vardır. daha çok toplumsal meselelere yer verdiği hikâyelerinden oluşan yirmi iki kitabı, yedi radyo tiyatrosu derlemesi, bir romanı, makalelerini içeren üç kitabı vardır. “kol do” (aç onu) ve “tendâ göşt” (soğuk et) adlı hikâyeleri çok meşhurdur. feyz ahmed feyz ilk dinî eğitiminden sonra daha çok batı tarzı okullarda yetişmiş ve hayatı boyunca edebiyatla meşgul olmuş bir şairdir. şiir bakımından gālib mirza esedullah ve muhammed ikbal ile birlikte anılır. çok sayıda ödül almış ve nobel edebiyat ödülüne aday gösterilmiştir. müslümanlığı kabul ederek edebiyat ve toplumsal faaliyetlerle meşgul olan ingiliz eşinin onun üzerinde belirgin bir etkisi vardır. feyz’in özellikle naķş-ı feryâdî (1943), deste śabâ (1952) ve zindan nâme (1956) adlı şiir kitapları önemlidir. pakistan millî marşının bestecisi olan ebü’l-eser hâfız calenderî şiir ve edebiyat alanında da önemli bir şahsiyettir. toplumsal hayat ve halk kültürü. pakistan’da islâmiyet toplumun gündelik hayatına bütün kurumlarıyla nüfuz etmiştir. ülkede dinî vecîbeleri yerine getirme oranı oldukça yüksektir. yüzyıllar boyunca şiîler’le birlikte yaşayan hint alt kıtası müslümanları arasında zaman zaman mezhep çatışmaları yaşanmakta, hanefî ve sûfî olan diyûbendî ve birelvî grupları arasında, ayrıca ehl-i hadîs ve ehl-i kur’ân ekolü mensupları arasında kavgalar olmaktadır. pakistan’ın özellikle pencap ve sind bölgelerinde bazı hindu gelenekleri yaygındır ve evlilik törenlerinde hindu geleneğinin takip edildiği görülmektedir. geniş bir nüfusun yaşadığı kırsal bölgelerde okuma yazma oranı oldukça düşüktür. bunun en önemli sebebi, geniş toprak sahiplerinin toplumun eğitim seviyesinin yükseltilmesi için yeterli desteği vermemesidir. toplumda geleneksel dinî mûsiki olan “kavvâli”ye rağbet fazladır. hint müziği ve dansları yaygındır. özellikle sinema alanında hint etkisi daha açık olarak görünmektedir. pakistan toplumu şiir ve edebiyatla iç içe yaşar. salonlarda veya televizyon kanallarında haftada birkaç defa şiir yarışmaları yapılır ve halk bunları büyük bir coşkuyla izler. hemen her toplantıda kur’ân-ı kerîm’den sonra hz. peygamber’e na‘tlar okunur. pakistan halkının renkli kişiliği giyimlerine ve kullandıkları eşyalara da yansımaktadır. evlerin, iş yerlerinin, ulaşım araçlarının abartılı biçimde süslenmesi bu renkli kişilikten kaynaklanmaktadır.

bibliyografya:

abu’l-a’la maududi, the ıslamic law and constitution, lahore 1960; m. hüseyin tesbîhî, kütübħânehâ-i pâkistân: libraries of pakistan, islâmâbâd 1977; m. takī osmânî, nažrat `âbira ĥavle’t-ta`lîmi’l-islâmî fî bâkistân, karaçi 1399/1979; a.mlf., “the ıslamization of laws in pakistan: the case of hudud ordinances”, mw (special ıssue pakistan), xcvı/2 (2006), s. 287-304; şâhid hüseyin rezzâkī, pâkistânî müselmânôn ki rüsûm u revâc, lahor 1981; afzal ıqbal, ıslamization of pakistan, delhi 1984, s. 21, 59, 79-80, 84-95, 101-106; alamgir hashmi, pakistani literature: the contemporary english writers, ıslamabad 1987; seyyid ihtişâm hüseyin, urdû edeb kî tenķīdî târîħ, delhi 1988; m. osman - mes‘ûd eş‘ar, pâkistân kî siyâsî cemâ`ateyn, lahor 1988, s. 703-760, 761-771, 772-811; müslim seccâd - selîm mansûr hâlid, pâkistân meyn câmi`ât kâ kirdâr, islâmâbâd 1990; serferâz şâhid, urdû mizâĥiye şâ`irî, islâmâbâd 1991; mucîb ahmed, cem`iyyet-i `ulemâ-i pâkistân 1948-1979, islâmâbâd 1993; gul muhammad khan, hudood laws in pakistan, lahore, ts.; Allah bakhsh malik, the higher education in pakistan, lahore, ts. (maqbool academy), s. 158-159; rubya mehdi, the ıslamization of the law in pakistan, richmond 1994, s. 157-202; m. kâmil yaşaroğlu, pakistan’da islâm ceza hukukunun kanunlaştırılması (doktora tezi, 1996), mü sosyal bilimler enstitüsü, tür.yer.; mirza hâmid bek, pâkistân key şâhkâr urdû efsâney, islâmâbâd 2000; pakistan hindistan öyküleri (der. ve trc. celal soydan), istanbul 2001, s. 231-236; hâfız takıyyüddin, pâkistân kî siyâsî cemâ`ateyn aôr taĥrîkeyn, lahor 2001, s. 309-353; pakistan religious education ınstitutions: an overview, ıslamabad 2002, s. 19-21; k. m. azam, pakistan: economy, politics, philosophy and religion, karachi 2002, s. 314-321; pakistan between secularism and ıslam (ed. tariq jan), ıslamabad 2003, s. 79-91, 131-164; mazhar muîn, pâkistân meyn `arabî zübân, lahor 2003, s. 69-189; martin lau, the role of ıslam in the legal system of pakistan, leiden 2006, s. 121-130; ıshtiaq husain qureshi, “the foundations of pakistani culture”, mw, xlıv/1 (1954), s. 3-11; fazlur rehman, “the ıdeological experience of pakistan”, ıslam and the modern age, ıı/4, new delhi 1971, s. 1; ziaul haque, “muslim religious education in ındo-pakistan”, ıs, xıv/4 (1975), s. 292; “research organisations in pakistan”, pakistan journal of history and culture, ı/1, islâmâbâd 1980, s. 48-52; riaz hasan, “ıslamization: an analysis of religious, political and social change in pakistan”, mes, xxı/3 (1985), s. 263-268, 275-280; javid ıqbal, “ıslamization in pakistan”, journal of south asian and middle eastern studies, ııı/3, villanova 1985, s. 38-52; m. aslam syed, “modernism, traditionalism and ıslamisation in pakistan”, a.e., ııı/3 (1985), s. 62-84; s. jamal malik, “ıslamisation in pakistan 1977-1985: the ulama and their places of learning”, ıs, xxvııı/1 (1989), s. 11-15, 18; sayyid a. s. pirzada, “the role of deobandi ulama in pakistan’s politics: 1947-1956”, south asian studies, vıı/2, lahore 1990, s. 64-81; khalid nazir, “notes and comments zakat and ushr system in pakistan”, ıs, xxxv/3 (1996), s. 333-343; c. oesterheld, “urdu literature in pakistan: a site for alternative visions and dissent”, annual of urdu studies: salnâme-i dirâsât-i urdû, xx, chicago 2005, s. 79-98; salim mansur khalid - m. fayyaz khan, “pakistan: the state of education”, mw, xcvı/2 (2006), s. 312-313; khalid rahman - syed rashad bukhari, “pakistan: religious education and ınstitutions”, a.e., xcvı/2 (2006), s. 332, 334-335; sarah ansari, “pākistān”, eı² (ing.), vııı, 240-244; abdülhak, “urdû”, udmi, ıı, 539-567; “pâkistân”, a.e., v, 362-571; seyyid envârülhak, “peştû”, a.e., v, 632-637; m. âsıf han, “pencâbî”, a.e., v, 677-684; k. a. nizami, “hindistan”, dia, xvııı, 89-91; ali rıza kadîmî - cevâd kerîmî, “pâkistân”, dânişnâme-i cihân-ı islâm, tahran 1379/2000, v, 445-457.

abdülhamit birışık *
devamını gör...
--- alıntı ---

pakistan'da taliban okul bastı: 100'den fazla ölü
pakistan'ın peşaver kentinde silahlı kişiler bir okuldaki yüzlerce öğrenci ve öğretmeni rehin aldı. şu ana kadar 100'den fazla öğrenci ve öğretmenin öldüğü saldırıyı taliban üstlendi.

pakistan'ın kuzeybatısındaki peşaver kentinde gerçekleşen olayda, silahlı kişiler bir askeri okulu bastı. anadolu ajansı'nın haberine göre, çoğu öğrenci 104 kişinin öldüğü, 80'den fazla kişinin de yaralandığı saldırının ardından pakistanlı komandolar olay yerine gitti.

üzerlerinde bomba bulunan altı taliban militanının, okula girerek etrafa rastgele ateş açtıkları bildirildi. polis okulu güvenlik kordonuna alırken, militanların her birinin intihar komandosu olduğunu söyledikleri öne sürüldü.

--- alıntı ---
http://www.hurriyet.com.tr/...
devamını gör...
kurban bayramı olduğunu biraz geç fark eden dalgın ülke.

neyse ki 3. gün çakmışlar mevzuyu.
devamını gör...
ilkokuldayken, devlet başkanı türkiye'ye geldiğinde, okulun hepinizi özenle yol kenarına dizip, bayraklar sallatıp, sevgi gösterisi yaptırdığı ülke.
devamını gör...
temiz anlamına gelen "pak" kelimesinden türemiştir. temiz ülke anlamında. iki büyük lideri vardır: muhammed ikbal ve muhammed cinnah.. muhammed cinnah başta gandi ile birlikte hareket etmiş fakat sonradan müslüman bir ülke kurmak amacıyla hindistan'dan ayrılıp pakistan'ı kurmuştur. muhammed ikbal ise daha çok işin manevi boyutuyla ilgilenmiştir. ciddi bir filozof, saygı değer bir şair ve sahici bir entelektüeldir. kurtuluş savaşı sırasında türkiye için mitingler düzenleyip yardımlar toplamıştır. o da seyyid kutub gibi cambridge mezunudur.

bir de pakistan'ın ismi önce "ikbalistan" olarak kararlaştırılmıştır. sonradan ne oldu bilinmez * pakistan olarak kesinleştirilmiştir.
devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Benzer Başlıklar