panopticon

19 yy filizof ve düşünürlerinden jeremy bentham tasarlanan ideal hapishane biçimi.
tasarı kesinlikle tam olarak gerçekleştirilememiş.. lakin bir çok yönüyle günümüz hapishanelerinin köklerinin bu tasarıya dayandığını söylesek yanlış olmaz..

panopticon; dış sınırın etrafına yapılmış hücreleriyle birlikte, yuvarlak şekilli bir yapı. merkezde gözetleme kulesi var. her hücreye biri gözetleme kulesine bakan diğeri dışarıyı gören iki pencere yerleştirilmiş.

anlaşılacağı üzre tasarının amacı nöbetçilerin mahkumları her zaman görmesini olanaklı kılmak. yani biri bizi gözetliyorun ilk ve ilkel hali.. kuledeki pencerelerden mahkumlar görünürken, mahkumların bakış açısından kuledekiler görünememekteydi çünkü jaluzi perdelerle donatılmıştı kule..

modern zamanların bireyleri olan bizler de aslında bir panopticon da yaşıyoruz.. kimilerinin gözetim toplumu dediği şey.. yani iletişim teknolojilerinin akılalmaz gelişimi bizi gözetleyen/denetleyen/manipüle eden insanların işini kolaylaştırmaktan başkaca bir işe yaramadı. hertürlü kişisel bilgimiz bir tuş kadar yakınlarında birilerinin.. ve bizin evet modern zaman bireyleri olarak bizlerin panopticondaki mahkumlardan hiçbir farkımız olmadığı kesin..
devamını gör...
aslında bu hapisane modelinde tepedeki küremsi zımbırtıda sürekli olarak gözetleyen bir gardiyan ya da herhangi birisi yoktur. fakat mahkumlar bunu bilmediklerinden ve yukarıdakileri de göremediklerinden dolayı sürekli olarak onlar görüyormuş gibi hareket etmek zorunda kalırlar.

jeremy bentham aynı zamanda din kavramını da bu şekilde açıklamıştır. insanlar yukarıdaki birisinin varlıgına inandıkları için ve göremedikleri için, yaptıklarına dikkat etmek zorunda kalırlar. zira yukarıdaki görürse cezalandıracaktır.
devamını gör...
michel foucault nun da, hapishanenin doğuşu adlı eserinde atıfta bulunduğu sistem.

cezalandırma yöntemlerinin tarih içerisindeki değişimini incelerken, iktidarın ve gücün bir zamanlar alenen kendini belli ederken, giderek kendini gizleyen ve perde arkasından işleyen bir hal aldığına dikkat çeker foucault. sadece iletişim teknolojilerinin geldiği nokta değil, aslında iktidarın kuşatıcılığı ve elle tutulamazlığı da bir nevi panopticon hissi yaşatır. perde arkasında kim olduğunu asla bilemeyiz. bin türlü değişik odak, farklı zamanlarda iktidarı ele geçirir, hiç biri de uzun süre hükmetmez lakin, sistemin kendisi hep oradadır. kolluk kuvvetleri yaptırımı hep gizliden uygular. hapishaneler ve her türlü rehabilitasyon merkezi gözlerden uzaktadır. devleti göremeyiz ama orada olduğunu hissederiz, biliriz. kilometrelerce mesafede kimse yokken dahi bir cürüm işleyecek olsak ensemizde hissederiz iktidarın serin soluğunu. herkes bir parça paranoyaklaşır zamanla.

bu yüzden çok iyi bir iş çıkarmaktadır modern iktidar sistemleri. Allah u teala nın semi ve basar isimlerine hakkıyla iman edemeyip günahtan sakınamayan bizler, devletin her yerde gözü olduğundan adımız gibi eminizdir.
devamını gör...
ingiliz hukukcu ve filozof jeremy benthamâ´in 1791 tarihli projesi. insan hayatinin amacini mutlulugun en ust duzeyde yasanmasi olarak gorup mutlulugun en cok sayida insan tarafindan yasanmasinin duzen ve kontrolle saglanabilecegine inandigindan duzene ve kontrole dayali boyle bir proje gelistirmis. fikri de rusyaâ´da kucuk capta fabrikalar insa eden kardesinden almis ki bu fabrikalarda isciler dairesel bir alanda calisir merkezde bulunan bir kontrol noktasindan gozetlenirmis. zaten bentham da gelistirdigi panopticonâ´u sadece hapishane olarak degil ayni zamanda okullara, fakir insanlar icin insa edilmis binalara, fabrikalara uygulanabilir bir sistem olarak uretmis. sozun ozu: mutluluk dayatan fasistce bir proje.

(bkz: mutlu ol bu bir emirdir)
devamını gör...
bu resmi açıklaması.

"18. yüzyıl sonlarında, geçerli olan yasa ve kurallara uymama nedeniyle bedene yönelik cezaların son bulmasına ilişkin bir çözüm önerisi gibi görünmekle beraber, aslında disiplinin toplumsal düzenin tek belirleyicisi olduğu görüşünün deneme modeli olarak tasarlanmış olan bir hapishane projesidir. mimari projeyi yaparken babil kulesi çizimlerinden esinlendiğini söyleyen jeremy bentham tarafından, 1785 yılında tasarlanmıştır."
devamını gör...
michel foucault, hapishanenin doğuşu adlı kitabında bu projenin ortaya koyduğu şeyi iktidar kavramı ile sabitler. aslında devletin ideolojik aygıtı bile sayabileceğimiz televizyon, gazeteler ve özelde resmi kanalı da bu projenin diğer unusurları içinde yer alır. zamanına ait bir surum olmaktan çıkan panapticon projesi büyük kapatılma denen şeyin de özetidir. ayrıca panapticon, salaklaştıran her şeyin birbirine göbekten bağlı olduğu,baskı, gözetleme ve denetimin sürekli hissedildiği bu düzenin de adıdır aynı zamanda. yabancılaşmayı açıklayacağız az sonra, dağılmayın lütfen!
devamını gör...
jeremy bentham'ın yaklaşımıyla temiz bir denetim yöntemidir. gözetleme denetleme ve sınama yöntemleriyle idare edilen. denetleyenlerin, tanrı gibi, görünmediği ve ıslah edilemeyenlerin cezalandırıldığı yer olarak bahseder. ama bentham masum değildir bu düşüncesinde, mesela ıslah edilemeyenler kimdir dersek, yeni yeni kapılar ve toplumsal yabancılaşma çıkar karşımıza. çünkü bentham'a göre bu ıslah edilemeyenlerin içinde, toplumsal düzeni bozanlar, deliler, şüphe duyulanlar, tembeller hatta kendine bakamayan aciz ve hastalar da giriyor ki, bu da berbat bir koku yükselmesinin nedenidir bu panapticon sisteminden.

michel foucault, bu panoptik sistemin zaten içinde olduğumuzu söyler. bütün toplumsal sınıflanmalar ve kurallar bütünü içerisinde bu sistemin belki bilerek belki bilmeyerek bir parçası ve oyuncusu sayıldığımızı söyler ve daha ileri taşır bu projeyi,

(bkz: elektronik panopticon)
devamını gör...
isis'in 2004 yılında çıkardığı albüm. post metal tarzında bir albüm ve en iyiler listesinde kendine yer bulmuştur.

01. so did we
02. backlit
03. in fiction
04. wills dissolve
05. syndic calls
06. altered course
07. grinning mouths
devamını gör...
bir semi fökocu olduğumdan bu benim favori albümlerimden. grinning mouths daki o gitar performansı dünyadan bağı koparıyor.
5:30 dan sonrasına odaklanın:

devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Benzer Başlıklar