tac mahal

belki de dünya üzerinde aşk adına yapılmış en büyük eser.
babür hükümdarı şah cihan'ın karısı mümtaz mahal adına yaptırdığı anıt mezar, hindistan agra şehrinde bulunur ve dünyanın en görkemli yapıtlarından biri kabul edilir.
devamını gör...
efsaneye göre tac mahal'in yapımı bittikten sonra, mahal'i yapan işçilerinin kolları aynı yapıttan bir tane daha yapılmaması için kesilmiştir.
devamını gör...
20 yılda bitirilmiş,20 bin işçi çalıştırılmış,binlerce işçi yapımında ölmüştür,imparatorluk ekonomisi tac mahal'in yapım masrafları yüzünden zor duruma düşmüş ve yine on binlerce kişi telef olmuştur.hatta bazı kaynaklara göre 20 bin işçi'nin beslenmesi için gerekli olan yiyecekleri toplamak ve depolamak için alınan vergiler vs.yüzünden zararın bilançosu da belirsizdir.

bazıları buna aşk diyor,ben ise katliam diyorum.eser güzel olmasına güzel hatta fevkalade ancak bu sanat eseri bana bambaşka şeyler anlatıyor,anımsatıyor.
bir bu topraklarda yetişmiş yunus'un aşkını irdeliyorum,birde åžah cihan'ın mümtaz mahal'a duyduğu saplantıyı.
21.yy'da biri sadece ağızlarda pelesenk olmuş iken ve inandığı değerler umursanmıyor iken diğeri ne büyük aşıkmış diyerek yüceltiliyor.
ben bu zamanlara batı etkili zamanlar diyorum,tac mahal'i ziyaret edenlerin daha çok batı'lı insanlar olması da bu görüşümü iyice destekliyor.

ve aklıma talibanın bir yetkilisinin bin ladin ile alakalı açıklamasında buddha heykelleri hakkında açıkladığı kısa pasajı aklıma geliyor.biliyorsunuz hani taliban şu meşhur buddha heykellerini yıkmıştı da batı medyası ayağa kalkmıştı,bizim medya ya da yansımıştı.
http://www.facebook.com/vid...

özetle åžöyle diyor "1 ayda 700 çocuk açlık ve sefaletten ölüyor bunu kimse bilmiyor ancak heykel mevzusunu herkes biliyor."
ve ekliyor "heykelleri yıkma'ya bende taraftar değildim ancak restorasyon için verilecek parayı açlık ve sefalet içinde ki çocuklar için kullanalım dediklerinde,batılılar buna karşı çıkıyor ve bu nokta da halk bu duruma çok kızıyor, ülkenin iç dinamiklerinde çok büyük bir tepkiye neden oluyor ve heykeller yıkılıyor."
son olarak ekliyor ki,"biz onların umrunda değiliz,insanlar onların umurlarında değil,tek ilgilendikleri nokta bir zamanlar piknik yaptıkları yerler"

Allah için bu nokta da tac mahal içimi burkuyor,madde karşısında insanların nasıl değer kaybettiğine ve maddenin nasıl yüceltildiğine
tanıklık ediyorum ve bu durum karşısında bu aciz kulun kalbine defalarca saplanan görünmez hançerlerin hesabını kimseye soramıyorum.
devamını gör...
asıl güzelliği yanına yaklaşınca belirir. zira o yarı değerli taşlarla bezenmiş desenler ışıl ışıl parlar. aslında şah cihan tıpkısının aynısını, yapının arkasındaki varuna nehri'nin tam karşısına, ama bu kez siyah mermerden olanını kendi için yaptıracatır. ama oğlu buna izin vermez, ülke ekonomisi üvey anne için yapılan bu yapı yüzünden yeterince darbe almıştır zaten... bu yüzden babasını, tac mahal'i gören bir saray odasına ömrünün sonuna dek hapsetmiştir..
devamını gör...
--- alıntı ---

bir isyanı bastırmak için ordularıyla burhanpur'a giden şah cihan'a, dokuz aylık hamile olmasına rağmen her zamanki gibi eşi mümtaz mahal (ercümend banu begüm) de eşlik etmişti. mümtaz mahal, 14. çocuklarını doğururken öldü.(1631)şah cihan, eşinin ölümünden sonra 2 yıl yas tuttu. artık devlet işlerine ilgisini kaybeden hükümdar, teselliyi sanat ve mimaride buldu. eşinin ölümünün ertesi yılı 1632'de tac mahal'in temeli atıldı.

--- alıntı ---
devamını gör...
tac mahal. hindistan’ın agra şehrinde xvıı. yüzyılda inşa edilen, islâm türbe mimarisinin en başta gelen eseri.

türbenin mimari güzelliği kadar çevresinde oluşan romantik hâtıralar da esere ayrı bir özellik katar. bu durum binanın yapıldığı günlerden bugüne kadar devam etmiş ve âbide, şah cihan ile eşi ercümend bânû begüm (mümtaz mahal) arasındaki muhabbetin timsali haline gelmiştir. tac mahal romantik hususiyetleri, müstesna bir durum arzeden mimari olgunluğu ve eşsiz güzelliğiyle dünya üzerinde inşa edilmiş eserlerin muhteşem örneklerinden biridir. bâbürlü mimarisinin bu örneği, bütün islâm eserleri arasındaki istisnaî mevkiiyle sadece müslümanlardan değil diğer din mensuplarından da her zaman saygı görmüş, imrenilen bir eser olmuş, birçok millet, binanın yapımında görev alan mimar ve ustalarla birlikte yapıyı kendine mal etmeye çalışmıştır. esasında şah cihan tarafından yaptırılan tac mahal, hükümdarın hâkimiyeti süresinde (1628-1658) en parlak dönemini yaşayan bâbürlüler’in güç ve kudretini temsil eden bir eser olmasına rağmen çok değişik biçimlerde yorumlanmış ve çok değişik amaçlara alet edilmek istenmiştir. tac mahal, her şeyden önce bir müslüman eseri olarak inşa edilen ve bâbürlü geleneğiyle hânedanın ceddi olan timurlu anlayışını takip eden bir eserdir; bununla birlikte hindu ve hıristiyan mimarisinden etkilendiği ileri sürülmüş, hatta aslında türbenin bir hindu tapınağı olduğunu iddia edenler çıkmıştır. özellikle siyasî amaçlar taşıyan bu yöndeki faaliyetlere rağmen tac mahal’in şah cihan’ın kendi şahsiyetiyle irtibat halinde islâm muhitinde teşekkül etmiş bir eser olduğu gerçeği değiştirilememiştir. bazı avrupalı yazarların ısrarla savundukları, tac mahal’in venedikli bir mimar tarafından inşa edildiği fikri de zamanla terkedilmiştir.

tac mahal, şah cihan’ın, büyük bir sevgiyle bağlı olduğu eşi ercümend bânû begüm’ün 17 zilkade 1040 (17 haziran 1631) tarihinde genç yaşta vefatının ardından inşa edilmiştir. 1001 (1593) yılında doğan ercümend bânû begüm, cihangir’in vezirlerinden i‘timâdüddevle mirza gıyâsüddin’in oğlu âsaf han’ın kızıdır. halası nurcihan, cihangir’in hanımıydı. şah cihan daha şehzade iken 1021’de (1612) onunla evlenen ercümend bânû kocasının tahta çıkması üzerine mümtaz mahal unvanını almıştır. şah cihan’dan olan on dört çocuğu arasında meşhur mutasavvıf dârâ şükûh, şeyh muhammed bedahşî ve muînüddin çiştî’nin müridlerinden olup onların menâkıbına dair eserler yazan cihanârâ begüm ve bâbürlü hükümdarı evrengzîb âlemgîr anılabilir. türbenin 1041 cemâziyelâhirinde (ocak 1632) başlayan inşası yirmi iki yıl sürmüş, çevre düzenlemesi ve diğer bölümleriyle birlikte tamamlanması 1654 yılında mümkün olmuştur. kaynaklarda şah cihan’ın “nâyâb, latif, acayip ve garip” bireser yaptırmayı amaç edindiği yazılmaktadır. osmanlı, iranlı, suriyeli usta ve sanatkârlarla birlikte mahallî hintli ustalara da görev veren hükümdar türbenin inşası için mimar ve ustalardan oluşan bir heyet kurmuş, heyetin başına bizzat kendisi geçmiştir. üstâd îsâ (muhammed îsâ) efendi adlı, osmanlı asıllı bir mimarın başlarında bulunduğu bildirilen bu heyet tarafından hazırlanan plan ve maketler şah cihan’ın direktifleriyle binaya aksettirilmiştir. yapıya şekil veren aslında şah cihan’ın bizzat kendisidir. binada hint asıllı olduğu bilinen ve nâdirü’l-asr üstâd ahmed diye tanınan bir mimar da görev yapmıştır. kaynaklara göre inşasında 20.000 kişinin vazifelendirildiği binanın oldukça yüklü bir maliyeti vardır. yapı için gerekli malzemelerin büyük ölçüde bâbürlüler’e tâbi veya müttefik olan devletlerce parasız karşılanmasına rağmen inşaatta çalıştırılan usta ve sanatkârlara ödenen maaşlar önemli bir yekün teşkil etmiştir.

tac mahal’in planı, yapıyı hint-islâm ve timurlu mimarisi gelenekleriyle irtibatlı kılar. tac mahal’in binası ve çevresi, mimari bakımdan tam anlamıyla bir bâbürlü eseri olduğunu ispatlayan özelliklere sahiptir ve bâbürlüler’le timurlular’ın mimari anlayışıyla uyum içindedir. yapıda, orta asya’da ve iran’daki timurlu geleneğiyle hint-islâm türbe mimarisinin âhenkli ve mükemmel sentezi oluşmuştur. bu iki farklı kaynaktan beslenen tac mahal’in gerçek öncüsü kabul edilebilecek örnekler de bâbürlü mimarisinin âbidevî türbeleri arasında bulunmaktadır. bâbürlü hükümdarları için yapılmış türbelerin ilk örneği olan delhi’deki 973 (1565) tarihli hümâyun türbesi ana türbe mekânının teşekkülüyle tac mahal’in bir öncüsüdür. bir kaide üzerinde yer alan bu türbede mevcut bulunmayan köşelerdeki minarelerin kullanıldığı ilk âbidevî örnek ise lahor’da 1036-1046 (1627-1637) yıllarında inşa edilmiş cihangir’in türbesidir. agra’daki 1628 tarihli i‘timâdüddevle türbesi de mimari tezyinatı ve iç mekân düzeninde getirdiği yeniliklerle dikkat çekicidir. tac mahal’e duyulan hayranlık daha sonraki devirlerde de sürmüş ve bâbürlü türbe mimarisi içinde evren-gâbâd’da 1678 tarihli bîbî ka makber ve delhi’deki 1753 tarihli safder ceng türbesi gibi örneklerde görüldüğü gibi taklitleri yapılmıştır.

yamuna nehri kenarında inşa edilen tac mahal’in yapımında beyaz mermer ve kırmızı kum taşı kullanılmış olup ana türbe binası tamamen beyaz mermerden, külliye içindeki diğer kısımlarsa kırmızı kum taşından inşa edilmiştir. kırmızı-beyaz renk tezatlığıyla bütün ilgi ana türbe binası üzerinde toplanmıştır. tac mahal ana türbe binası mescid, kabul salonu, kapılar, ek pavyonlar ve geniş bahçelerden müteşekkil bir külliye meydana getirecek şekilde düzenlenmiş geniş bir mimari bütündür. 580 × 305 m. ebadında bir alanda yer alan külliyenin etrafı kırmızı kum taşı duvarlarla çevrilmiştir. külliye güneyde taçkapısıyla dikkati çeken giriş bölümü, onu takip eden ve bir kenarı 305 m. uzunluğunda bir kare teşkil eden bahçe kısmı, kuzeyde yer alan türbe, kabul salonu ve mescidden müteşekkil olmak üzere üç kısımdan ibarettir. iran bahçe mimarisinin ana esaslarına göre “çâr bâğ” sistemiyle teşkilâtlandırılan ve içindeki kanal, havuz fıskiyeleriyle değişik bir hava taşıyan bahçede çiçeklerin ve ağaçların güzelliğiyle bir cennet tasviri meydana getirilmeye çalışılmıştır.

külliyenin asıl merkezini oluşturan türbe bölümünün de içinde yer aldığı kuzey kısmı çok dikkatli ve itinalı biçimde tertip edilmiş mimari teşkilâtıyla göz doldurmaktadır. bu kısımda ortaya konan mimari denge ve uyumla ana türbenin teşkilâtı kadar iki yan kısımda bulunan binaların simetrik düzeniyle de mükemmel bir âhenk oluşturulmuştur. ortada geniş, yanlarda daha küçük üçer kubbeyle örtülü yan binalardan doğudaki kabul salonu ve misafirhane, batıdaki mesciddir. bu yapıların ortasında bütün ihtişamıyla yükselen ana türbe binası bir kenarı 95 m. olan kare bir kaide üzerinde yer almaktadır. köşelerde bulunan 42 m. yüksekliğindeki minareler tarafından çerçevelenen ana türbe binası sekizgen bir plana sahiptir. yapı merkezinin sekizgen bir iç mekân, bu iç mekâna bağlanan dört geniş eyvan ve bu eyvanlar arasında koridorla orta alana bağlanan dört köşe odasından oluşan bir planı vardır. 18 m. çapındaki orta mekânın üstü 24 m. yüksekliğinde bir iç kubbeyle örtülüdür. bu kubbeli mekânın etrafında yer alan birimler iki katlı biçimde inşa edilmiş olup türbenin merkezini teşkil eden, mermer sandukaların da içinde yer aldığı bu merkezî mekânı kuşatacak şekilde düzenlenmiştir.

dört yöne bakan 32 m. yüksekliğindeki büyük sivri kemerli eyvanlarla dışarıya açılan binanın her cephesinde büyük eyvanların yanlarına gelen iki katlı, sivri kemerli küçük eyvanlar yerleştirilerek mimari âhenk ve simetri çok daha etkili hale getirilmiştir. bu küçük eyvanlar içerideki iki katlı mekânlarla da bağlantılıdır. yapının üstünde 44 m. yüksekliğindeki dış kubbe geniş bir kasnak üzerinde büyük bir haşmetle durmakta olup soğan biçimindedir. bu kubbe üzerindeki alemin ucuna kadar binanın tabandan yüksekliği 74 m. olarak tesbit edilmiştir. ortada yüksek tutulan eyvanlarla bir ölçüde dışarıdan görünüşü engellenen kubbe kasnağının yanlarına yerleştirilen dört küçük kubbeli birimler vasıtasıyla görünüşü çok daha zarif ve ihtişamlı hale getirilen türbenin örtü sistemi hint-islâm mimarisinin en güzel örneklerinden birini oluşturmaktadır. içinde mermer sandukaların yer aldığı orta mekânın güney girişi dışında kalan bütün girişleri paravanalarla kapatılmış olup bu paravanalar üzerinde cam mozaik dolgu malzemesiyle yapılmış bir tezyinat mevcuttur. üst katlarda ve dış cephelerde de rastlanan bu cam mozaik tezyinatla ışıkoyunları yapılarak aydınlatılan loş orta mekânın akustik düzeni dillere destan olmuştur. sandukaların yer aldığı orta mekânın altında asıl gömünün yapıldığı kripta katı (mumyalık bölümü) bulunmaktadır.

yapının bütününe hâkim olan, mermer içine renkli taş kakma (pietra dura) tekniğiyle yapılmış tezyinatla, bütün mütevazi kullanılışına rağmen malzemenin ihtişamı ve çok sayıdaki değerli taşın meydana getirdiği tesirlerle ihtişamlı bir görüntü oluşturulmuştur. kemer aralarında, kitâbelerde ve sandukaların üzerinde bulunan zümrüt, yakut, pırlanta, iri incilerden ve diğer kıymetli taşlardan oluşan malzemeyle desteklenen tezyinatın esasını meydana getiren kitâbeler ve arabesk motifler yapının içinde ve dışında yer almaktadır. ana türbe binası ve külliyenin diğer bölümlerinde bulunan kitâbeler dinî mahiyettedir ve kur’ân-ı kerîm’den âyetler ihtiva etmektedir. bunların arasında en meşhuru cephelerde yer alan yâsîn sûresi olup osmanlı tebaasından olduğu bilinen hattat settâr han tarafından yazılmıştır. yapıda ayrıca iranlı, hintli ve arap hattatların görev yaptığı bilinmektedir. settâr han gibi müstesna bir yere sahip olduğu farkedilen başka bir osmanlı sanatkârı da tarihî kaynaklarda kendisinden kubbe ustası diye bahsedilen ismâil efendi’dir. vefatından sonra şah cihan’ın naaşı da mümtaz mahal’in yanında defnedilmiştir. bugün tac mahal içinde bulunan iki kabir şah cihan ile mümtaz mahal’e aittir.

bibliyografya:

j. hoag, “the tomb of ulug beg and abdu rassaqat ghazni, a prototype for the taj mahal”, the memorial volume of the vth ınternational congress of ıranian art and archaeology, tehran 1972, ıı, 102-107; r. nath, the ımmortal taj mahal, bombay 1972; a.mlf., the taj mahal and its ıncarnation, jaipur 1985; r. j. mehta, masterpieces of ındo-ıslamic architecture, bombay 1976, tür.yer.; p. brown, ındian architecture (ıslamic period), bombay 1981, tür.yer.; p. pal v.dğr., romance of the taj mahal, london 1989; e. smith, “architectural masterpieces of the mughal emperors”, mw, xxxıx/2 (1949), s. 102-112; r. a. jairazbhoy, “the taj mahal in the context of east and west: a study in comparative method”, journal of the warburg ınstitute, xxıv, london 1961, s. 59-88; s. n. qanungo, “architecture of the taj mahal”, ındo-asian culture, xı, new delhi 1963, s. 367-370; h. ı. s. kanwar, “the taj mahal and the socalled ustad isa”, ındica, vı, bombay 1969, s. 15-28; a.mlf., “geography of the taj”, ındo-asian culture, xx (1971), s. 36-46; m. abdulla chaghatai, “the architect of the taj and its place in world architecture”, ited, vıı/3-4 (1979), s. 159-171; h. beveridge, “mumtāz maĥall”, eı² (ing.), vıı, 557; ebba koch, “tādj maĥall”, a.e., x, 58-60.

a. engin beksaç *
devamını gör...
hindistan’da 332 yıl hüküm süren babür imparatorluğu’nun 6. hükümdarı şah-ı cihan (dünyanın şahı) olarak adlandırılan şah cihan tarafından yaptırılmıştır. babür imparatorluğu döneminde şah cihan, karısının (mümtaz mahal (ercümend banu begüm)) 14. çocuklarını doğumu sırasında ölür. bu ölüm sonrasında kendisini mimariye verip karısı için 1632 yılında tac mahal’in temelini atmıştır. mimari yapıt tarihe aşk için yapılmış en büyük ve en güzel anıt olarak anılır. nehir hindistan’ın agra şehrinde bulunen yamuna nehri kıyısında bulunmaktadır.

hindistan’ın en fazla turist çeken ve sembollerinden bir tanesi haline gelmiş tac mahal, türk-islam mimarisi’ninde en önemli yapıtları arasında yer almaktadır. tac mahal agra (tac-mahal’ın bulunduğu şehir) bir çok noktasında görülebilir. yalnız şehir içerisinde varoş ve çarpık yapılaşma bi hayli fazla olduğundan bir takım aydınlar tac mahal’ın tehlikede olduğunu dile getirmektediler.

*
devamını gör...
şah cihan'ın, ölümünün ardından yönünü kaybettiği sevgili eşi banu begüm'ün (nam-ı diğer, mümtaz mahal) aziz hatırası için, osmanlı'dan getirtilen mimarlar tarafından yaptırdığı muhteşem yapı, türbe.
devamını gör...

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Benzer Başlıklar